پشتیبانی
رزومه مشاوران توسعه آينده
مدیریت دانش چیست؟
درباره ما | ارتباط با ما | همكاري با ما
اخبارمحصولاتكارفرمايانكتابخانهپرسشهاي متداولسايتهاي مرتبطتصاوير

مجله الكترونيكي مطالعات مديريت دانش

مقاله: دانش کاوی و اهمیت آن در کتابخانه های دیجیتال




دانش‌کاوی1  و اهمیت آن در کتابخانه های دیجیتال



مسعود ظهرابی
کارشناسی ارشد مدیریت فناوری اطلاعات- دانشگاه آزاد اسلامی واحد الکترونیکی-تهران




مقدمه


موقعیتی را در نظر بگیرید که در یک اتاق تعداد زیادی میز وجود داشته باشد ، و بر روی هر کدام انبوهی از اطلاعات دسته‌بندی نشده قرار گرفته باشند. در این حالت واقعا فکر می‌کنید که ایا در آن اتاق از آن مطالب چیزی فرا گرفته می‌شود؟ در سالهای اخیر فناوری ارتباطی تغییرات بسیار زیادی یافته است (چه در زمینه آموزشی و چه در زمینه مدیریت دانش2 ). شبکه‌های دیجیتالی3 مسئول انتقال و شکل دادن نوع ارتباط میان افراد می‌باشند. مدل انتقال داده‌ها که امروزه در میان سیستم آموزشی بسیار رواج یافته است بر پایه تغییرات استوار است. دانشکده‌های فنی در حوزه توسعه نوآوری‌های دانشی، نقش موثری دارند. روشهای سیستماتیک و هدفمند شگفت‌آوری از قبیل: اینترنت، خدمات برخط4 و پایگاه داده‌های الکترونیکی، نقش مهمی در این کتابخانه‌ها دارند که به آنها ابزارهای مدیریت اطلاعات و دانش نیز گفته می شود. هرچند نقش فناوری اطلاعات در رشد اقتصادی را هم به وضوح می‌توان دید. درک این نکته بسیار مهم است که اقتصاد دیجیتالی بیشتر از اقتصادی که صرفا از طریق اینترنت حاصل می‌شود موثر است. فناوری اطلاعات قادر است که شبکه‌ای از ابزارها را ایجاد و آنها را ساماندهی کند، انتقال بدهد، ذخیره‌سازی کند و سپس این اطلاعات را به شکل دیجیتال در بیاورد و در نهایت به قالب‌های جدید سازمانی دیگر تبدیل و از آنها استفاده کند. از این ساختار برای شکل‌گیری هر بخشی از سازمانها می‌توان استفاده کرد (از کارخانه تا بخش‌های دولتی). خدمات، منابع اطلاعاتی و کتابخانه‌های دیجیتال و هر منبع کارآمد دیگر، در حکم قوانین و اصولی هستند که در حیطه مدیریت دانش انجام می‌گیرند. این منابع امکاناتی را برای کاربر فراهم می‌کند تا بتواند اطلاعات را در جهان دیجیتال ارزیابی کند. با این کار از زمان، انرژی و پول استفاده بهینه می‌شود و به آسانی در هر جایی می توان از این اطلاعات استفاده کرد. تا به امروز چندین کتابخانه دانشگاهی5  بر اساس رویکرد دیجیتالی طراحی و پیاده‌سازی شده است که هدف آنها استفاده بهینه از زمان برای خوانندگان و کاربران می‌باشد .کاربران برای اجرایی شدن فناوری ارتباطات و پیاده‌سازی آنها، نیاز به یک رشته فعالیت‌های مستمر و هدفمند کتابخانه‌ای دارند تا مدیریت دانش انجام بگیرد. کتابخانه‌های نوین، امروزه این امکان را برای کاربران فراهم می‌کنند که اطلاعات کتاب‌ها و مجلات را به طور درست و دقیق به افراد دیگر انتقال دهند. البته سیستم مدیریت دانش نیز در حوزه جمع‌آوری اطلاعات علمی و داده‌ها توسعه زیادی داشته است. در واقع فرآیند دیجیتالی شدن این امکان را فراهم می‌آورد که اطلاعات علمی و دانش موجود، میان همه افراد به درستی تقسیم شود (چه از طریق اینترنت6  و چه از طریق اینترانت7 ).






مدیریت دانش


امروزه استفاده از دانش در تمام حوزه‌های فناوری و دیجیتالی کاملاً مشهود است. با کمک فناوری ما به  کتابخانه‌های مدرنی که اسناد را به صورت خودکار تنظیم می‌کنند دست یافته‌ایم. این شرایط باعث شده که مشتریان و کاربران رضایت بیشتری داشته باشند. برای رسیدن به این هدف راهبردهای یکپارچه و مستمر از فناوری‌های دیجیتالی که توانایی تشکیل شبکه‌های دیجیتالی بهینه را داشته باشند بیش از پیش ضروری است. برای استقرار مدیریت دانش در کتابخانه‌ها مسئله‌ای که مطرح می‌شود ارتقای سطح نوآوری‌های علمی است. ابداعات علمی، هسته اصلی اقتصادی و دانشی جوامع را تشکیل می‌دهند. برای تهیه و تدوین زیرساخت ها، روش‌ها، پردازش‌ها و ذخیره‌سازی دانش و همین طور توزیع دانش در کتابخانه‌های نوین نیاز به یک زنجیره سیستماتیک دانشی داریم که ارتباط اصلی در آن زنجیره، همین ابداعات و نوآوری‌های علمی می‌باشد. کتابخانه دیجیتال در فرایندهای تحقیقاتی و دانشی نقش مهمی را ایفا می‌کنند. در واقع عملیات کتابخانه‌ای یک نوع نوآوری علمی محسوب می‌شود. در این کتابخانه ها بایستی به نوع و نحوه توزیع دانش توجه ویژه‌ای شود، چراکه این کتابخانه‌ها به عنوان نقاط اتصالی هستند که نتایج علمی حاصله را در قالب تولیدات واقعی در اختیار کاربران و مشتریان قرار می‌دهند. هدف از مدیریت دانش در واقع ارتقای روابط میان کتابخانه‌ها و کاربران می‌باشد. با این گونه عملیات جریان دانش در جامعه سریع‌تر و روان‌تر حرکت می‌کند. در اقتصاد دانشی8 ، کتابخانه‌های دیجیتال نقش مهمی را در پیشرفت تحقیقات و اجرا شدن منابع اطلاعاتی دارند. از طریق فناوری‌های ارتباطی و اطلاعاتی در کتابخانه‌های دیجیتال کارهای زیادی انجام می‌گیرد. مانند: دسته‌بندی کردن اسناد و اطلاعات– ایجاد فایل‌ها و پوشه‌های ارائه سازی – کتاب‌های الکترونیکی – مجلات الکترونیکی – پایگاه داده و ... . کتابخانه‌های دیجیتال و منابع اطلاعاتی از روشهای مختلف با هم مراوده دارند. از جمله: اشتراک‌گذاری منابع، دسته‌بندی منابع اطلاعاتی دیجیتالی از طریق شبکه‌ها و خدمات هوشمند، و سرویس دهی به منابع با قالب فقط خواندنی. می‌توان از طریق اسکن کردن تمام اسناد در این کتابخانه‌ها، سرعت دیجیتالی شدن در جهان را افزایش داد. از طرف دیگر اینترنت و آموزش‌های آنلاین هم روی تقسیم بندی و اشتراک گذاری اطلاعات عمومی تمرکز می‌کنند. در حقیقت محبوبیت آنها در میان مردم به خاطر ارتقای درک و شناخت مفهومی مردم از فناوری های آموزشی ،آموزش الکترونیکی و... می باشد. البته امروزه کتابخانه ها بیشتر نقش ذخیره سازی و نگهداری منابع اطلاعاتی را برعهده دارند .در بعضی از کتابخانه های سنتی اطلاعات و قوانین به روز شده ممکن است وجود نداشته باشد، بلکه اطلاعات مربوط به دهه اخیر با عکس‌ها و تصاویر مربوطه در اختیار کاربران قرار داده می‌شوند. در کتابخانه‌های دانشگاهی گزارشات و مقالات معمولا دیجیتالی شده و از طریق نرم افزارهای مخصوص و کاربردی در اختیار کاربران آنلاین قرار داده می‌شود که اکثر این کاربران را دانشجویان – محققان – و دانش‌پژوهان تشکیل می‌دهند. با فناوری‌های علمی، دانش تقریبا بدون ایرادات عمده و تاثیرگذار در اختیار کاربران قرار می‌گیرد و دیگر هیچ نوع محدودیت زمانی و مکانی در این زمینه وجود نخواهد داشت و مهمتر اینکه هر کاربری در هر جایی می‌تواند از آنها استفاده کند. برای نیل به این هدف در جامعه به محیطی آرام و دانشی نیاز داریم تا کتابخانه‌های دیجیتال بتوانند رشد و توسعه یابند. در زیر مقایسه ای میان اقتصاد سنتی و اقتصاد دانشی امروزی به اجمال نشان داده شده است:



Untitled 8.png




تاثیرات فناوری های اطلاعاتی و ارتباطی در جهانی شدن، ابداع، رشد و تولید بسیار چشم‌گیر است. فناوری اطلاعات و ارتباطات  در بازارهای جهانی باعث کاهش هزینه انتقال اطلاعات و ارتباطات شده است.






آموزش الکترونیکی9
  
آموزش آنلاین (برخط) در بیشتر حوزه‌های عمومی– تخصصی و بخصوص در فناوری‌های آموزشی نقش بسزایی دارد. آموزش، الکترونیکی فرایند پیچیده‌ای است متشکل از موسسات و آموزشگاه های تخصصی– فنی و همین طور موسسات عمومی، که در آنها عملیات و راهبردهای مربوط به آموزش به صورت مستمر و هدفمند انجام می‌گیرد. برای درک بهتر آموزش الکترونیکی لازم است که اطلاعات و اصول مربوط به ارتباطات و فرآیندهای مربوط به آن کاملا درک شود. هدف از آموزش الکترونیکی، ترکیب حس رقابت و تنوع طلبی با فناوری آموزشی می باشد، در واقع هسته اصلی آموزش الکترونیکی روی فناوری متمرکز است. آموزش الکترونیکی در روش‌های جدید و نوین بر اساس آموزش و یادگیری در وب انجام می‌گیرد. آموزش الکترونیکی روش ها و اصول بهتری را برای پردازش و به‌کارگیری مجدد اطلاعات در اختیار جوامع قرار می‌دهد. امروزه روش‌های آموزش عالی و دانشگاهی بر مبنای آموزش الکترونیکی انجام می‌گیرد و از این طریق تجارب آموزشی جدیدی برای فراگیران حاصل می‌شود و کیفیت آن تا حدی است که آن را آینده اصلی آموزش تعریف کرده اند و به همین دلیل است که با این روش می‌توان اطلاعات و مفاهیم را بهتر درک کرد. آموزش الکترونیکی به کاربران اجازه می‌دهد که در زمانی نه چندان دور پیشرفت بهتری نسبت به روش‌های سنتی آموزش داشته باشند. در این روش از طریق شبکه‌ها و سیستم‌های آموزش و پرورش تجارب آموزشی با کیفیتی انتقال داده می شود که همه آنها تحت تاثیر فناوری اطلاعات می‌باشند. هدف بلند مدتی که برای این روش در نظر گرفته شده است عبارت است از اینکه: «استفاده از فناوری‌ها در روش‌های آموزشی، به مسئله آموزش، سازگاری و پویایی خاصی می‌دهد تا حدی که استفاده از فناوری‌های ارتباطی و اطلاعاتی10  را مانند ابزارهای اطلاعاتی و انتقالی ساده، قابل استفاده می‌کند و افراد و گروه‌ها قادرند که از آنها استفاده کنند و سطح مدیریت آموزشی در این جوامع به مرور رشد و توسعه می‌یابد». در آموزش الکترونیکی یک سری از فناوری‌های الکترونیکی اطلاعاتی و ارتباطی با هم شبکه می‌شوند و از طریق آنها آموزش انجام می‌گیرد . شکل کلی  و عمده اطلاعات در این نوع شبکه ها قالب دیجیتالی آنها می‌باشد. به طور کلی با دیجیتالی کردن اطلاعات و دانش، مفاهیم و اصول کمتر با هم تضاد پیدا می‌کنند . به این صورت است که مشکلات سنتی آموزش با کمک فناوری های آموزش الکترونیکی  شکسته شده و اطلاعات جنبه کاربردی‌تری پیدا می‌کنند. آموزش الکترونیکی بحث و چالشی بسیار مهم در آموزش عالی و دانشگاهی به شمار می رود. انجمن‌های علمی بسیاری در سراسر جهان با این عنوان هر ساله برگزار می‌گردد. این همایش‌ها توجه صاحب نظران را به سوی آموزشی نوین با روش ها و تجهیزات پیچیده ولی در عین حال کاربردی جلب نمود. در واقع آموزش الکترونیکی یک موضوع ترکیبی است که شامل عناصر و اجزای مختلف برای پیاده سازی و اجرا می‌باشد. با کمک آموزش الکترونیکی یک محیط آموزشی فارغ از محدودیت های زمانی و مکانی فراهم می‌شود که در آن کارهای علمی و کاربردی شبیه سازی می‌شوند و سازمانها بایستی روی این موضوع که چگونه کاربران خود را بیشتر از قبل جذب کنند و اینکه چگونه آموزش الکترونیکی را در تمامی سطوح به کار بگیرند و حس رقابتی سالم را در میان کاربران خود به منظور استفاده بهتر از این روش برانگیزد، تمرکز نمایند. اینترنت ظرفیت و گنجایش انتقال اطلاعات آموزشی را در میان مردم برعهده دارد. بیشتر برنامه های آموزشی در محیط اینترنت و با کمک ابزاری مانند: ویدئو کنفرانسها - کلاسهای درس مجازی و بحث آزاد در سخنرانی های زنده انجام می‌گیرد. در حقیقت با استفاده از فناوریهای رسانه‌ای فاصله‌های آموزشی هر روز کمتر می‌شود. در نمودار زیر نمونه ای از توسعه این ساختار آموزشی با توجه به میزان استقلال در رسانه های مختلف نمایش داده شده است:



Untitled 1.png


شکل 1: نمودار توسعه ساختار آموزشی با توجه به میزان استقلال در رسانه های مختلف




اطلاعات و دانش در این اسناد ممکن است بر اساس نیازها و خواسته‌های فراگیران و یا حتی نیاز سازمانها تغییر یابد و یا جایگزین نیازهای قبلی شوند. امروزه دانشکده‌ها – دانشگاه‌ها و موسسات آموزشی بر روی آموزش الکترونیکی برای دستیابی به اهداف و نیاز آموزشی مخاطبان و کاربران خود تمرکز می‌کنند . موفقیت آموزش عالی در این مراکز وابسته به امکانات مورد نیاز در این محیط می‌باشد. در هر سازمان یک سری الزامات و تعهدات وجود دارد که با اجرا شدن و پیاده سازی آنها، آموزش الکترونیکی بهتر و بیشتر در محیط نمود خواهد کرد. توانایی ساختاری آموزش الکترونیکی وابسته به میزان درک فراگیران از این نوع سیستم می‌باشد. با توجه به اینکه دانش محدودیت ندارد و به سادگی هم قابل توزیع و انتشار است، نرم افزارهای ویرایش دیجیتالی هم وجود دارند که با کمک آنها می‌توان متون تصویری را در کلاس درس به تصویر کشید و آموزش داد. نکته بسیار مهم این است که کارشناسان و مدیران توجه کنند که آموزش الکترونیکی تنها یک سیستم و فرایند کامپیوتری نیست که ما بتوانیم با خرید آن، یک پروژه آموزشی و علمی را راه اندازی نماییم و هر وقت هم که بخواهیم آن را متوقف سازیم. فرایند آموزش الکترونیکی به مردم کمک می کند که بهتر مسائل و مشکلات را در زمینه‌های مختلف به اشتراک بگذارند و همین طور به طور موثرتری آموزش ببینند و آموزش دهند. تمامی این کارها را می‌توان از طریق نرم افزارهای آنلاین و بستر اینترنت انجام داد.



Untitled 2.png


شکل 2: اهداف و نقش آینده کتابخانه های آموزشی







نتیجه گیری



کتابخانه‌های دانشگاهی نقش غیر قابل انکاری را در آموزش و خودباوری شهروندان بر عهده دارند. در آموزش الکترونیکی این کتابخانه ها به مردم کمک می‌کنند که سطح علمی خود را ارتقا دهند و همین طور قدرت تخیل و ادراکی خود را تقویت کنند .معمولا این گونه کتابخانه ها از لحاظ اقتصادی و اجتماعی نسبت به سایر کتابخانه‌ها اولویت و ارجحیت دارند. این کتابخانه‌ها در موسسات علمی و پژوهشی نقش مهمی را در عبور از مرزهای مجازی بازی میکنند. کتابخانه‌های الکترونیکی به طور یکپارچه و مستمر با فناوری اطلاعات در ارتباط هستند و ماموریت و هدف اصلی انها ارتقا ارزش ادراکی و مفهومی منابع اسنادی نسبت به منابع تصویری– صوتی و چند رسانه ای میباشد. امروزه کتابخانه‌های دیجیتال بهترین حامی اطلاعات و دانش به شمار می‌روند، به دلیل اینکه کاربران–دانشجویان– محققان و معلمان با ورود به این کتابخانه‌ها می توانند چشم انداز جامعه را ترقی دهند و در راستای اهداف دیجیتالی شدن گام بردارند. سایت‌های شبکه‌های اجتماعی شانس بیشتری را برای نمایش هر چه بهتر این کتابخانه ها به وجود می آورند و کاربران را با این کتابخانه ها بیشتر آشنا می‌سازند. فناوری اطلاعات کاربران را به انجام تحقیقات بیشتر ترغیب می‌کند و به آنها کمک می‌کند که به اقتصاد دانشی به اندازه مدیریت دانش بها دهند و با این کار بشر را به سوی جهانی برتر هدایت کنند. کتابخانه دیجیتال می‌تواند باعث رشد و ترقی کتابخانه‌های سنتی گردد، ولی در حال حاضر به طور کامل نمی‌تواند جایگزین آن شود. اگر ما کتابخانه‌های نوین را به طور کامل جایگزین کتابخانه‌های سنتی کنیم، با اینکه توانسته ایم منابع را به قالب دیجیتالی تبدیل کنیم، ولی در عین حال ممکن است اطلاعات با ارزشی را نیز از دست بدهیم و نا خواسته آنها را حذف کنیم.






1  Knowledge Mining
2  Knowledge Management
3  Digital
4  On-Line
5  Academic
6  Internet
7  Intranet
8  Knowledge Economic
9  E-Learning
10 ICT






منابع


1. Davenport, T. and Prusak L., (1998), “Working Knowledge”, Harvard Business School, Boston. Dracker P., (1993), Post-Capitalist Society, Butterworth-Heinemann, Oxford
2. Gold, A.H., Amphora, A. and Segar’s, A.H. (2001), “Knowledge management: an organizational capabilities perspective”, Journal of Management Information Systems, Vol. 18 No. 1, pp. 185-214
3. Garrison, R. and Anderson, Terry (2010). E-learning in the 21st Century: A model for methodology and Practice. Rutledge Flamer; Paris.
4. Joliffe, Alan AND Ritter, Jonathan (2009). Crest publishing house; New Delhi.
5. Richard, Andrews and Caroline, (2008). London: dogma Publications Inc.


درباره ما | ارتباط با ما | اخبار | محصولات | کارفرمایان | کتابخانه | مجله مطالعات مدیریت دانش | پرسشهای متداول | سایتهای مرتبط | تصاوير | همکاری با ما | نقشه سايت