پشتیبانی
رزومه مشاوران توسعه آينده
مدیریت دانش چیست؟
درباره ما | ارتباط با ما | همكاري با ما
اخبارمحصولاتكارفرمايانكتابخانهپرسشهاي متداولسايتهاي مرتبطتصاوير

مجله الكترونيكي مطالعات مديريت دانش

آموزشی: مشخصات سازمان یادگیرنده




مشخصات سازمان یادگیرنده1





نویسنده: اَلیور سرات/ بانک توسعه آسیا



ترجمه و تلخیص: نیکو راحتی
کارشناس ارشد مدیریت دانش
مشاوران توسعه آینده



مقدمه: یادگیری یک عامل کلیدی در موفقیت و بقای سازمان‌های امروزی است. دانش باید به طور مداوم از طریق یادگیری داخلی و خارجی غنی شود و برای این منظور باید هریک از ارکان چهارگانه‌ی آن یعنی سازمان، افراد، دانش و فناوری حمایت و تقویت شوند.
مدل سازمان یادگیرنده: برای سازمان‌هایی که مایلند در حوزه کاری مرتبط خود به رشد و شکوفایی دست یابند، یادگیری بهتر و سریع‌تر بسیار حائز اهمیت است. یادگیری سازمانی بدون درک عوامل محرک آن غیر ممکن و ناپایدار است. شکل (1) زیرسیستم‌های یک سازمان یادگیرنده را نشان می‌دهد که عبارتند از سازمان، افراد، دانش و فناوری. هریک از این زیرسیستم‌ها هنگام یادگیری به یکدیگر کمک و حمایت رسانده و باعث گسترش و نفوذ یادگیری در سرتاسر سازمان می‌شوند.



Untitled 9.png


شکل(1): ساختار سازمان یادگیرنده






1- سازمان


یک سازمان یادگیرنده به نقشی که یادگیری می‌تواند در گسترش فعالیت‌های شرکت ایفا نماید به طور جدی ارزش می‌نهد. چنین سازمانی با در اختیار داشتن یک چشم‌انداز الهام‌بخش از یادگیری و طراحی استراتژی یادگیری، سازمان را در نیل به چنین هدفی یاری می‌رساند. رهبری یک چنین سازمانی به شدت به اهمیت یادگیری متعهد و آگاه است و در ارتباطات خود به وضوح بیان می‌کند که یادگیری جهت رسیدن به موفقیت سازمانی امری حیاتی است. رهبری سازمان اهمیت فراهم نمودن انگیزه، ابزار و فرصت یادگیری را درک کرده و به آن رسمیت می‌بخشد:


1) انگیزه2  به معنی چرایی- دلیل و اهداف یادگیری
2) ابزار3  به معنی چه و چگونه- مدل‌ها، روش‌ها و شایستگی‌های اساسی موردنیاز
3) فرصت4  به معنی کجا و کی- فضای مناسب برای یادگیری


رهبران سازمان نقش مدیریتی منحصر به فردی در ایجاد و حفظ فرهنگ یادگیری حمایتی ایفا می‌نمایند. ساختار یک سازمان یادگیرنده موانع معمول و رایج در برابر یادگیری را مدنظر قرار داده و آنها را با دقت با استراتژی خود هماهنگ نموده و باعث به حداقل رساندن سطوح غیرضروری از سلسله مراتب می‌گردد. به منظور تسهیل انتقال جانبی اطلاعات و دانش در سراسر مرزهای رسمی ساختاری سازمان، از سیستم‌های ارتباطی استفاده می‌شود. در سازمان‌های غیرمتمرکز و پراکنده از حیث جغرافیایی، باید مراقب بود که از ابزارهای ارتباطی به منظور تشویق برقراری ارتباطات جانبی استفاده لازم به عمل آید تا خطر انباشت اطلاعات پیش نیاید. همچنین لازم است منابع کافی برای یادگیری در قالب زمان، فضا، کارکنان متخصص پشتیبانی، بودجه برای مدیریت دانش و توسعه زیرساخت‌های یادگیری، انجمن های خبرگی رسمی و غیررسمی، شبکه‌های ارزش5 (داخلی و خارجی) و برنامه‌های آموزشی و بهبود، اختصاص داده شود. شبکه ارزش  عبارت است از هر نوع وب‌سایت ارتباطی که به تولید هر دو نوع ارزش محسوس و نامحسوس6  از طریق مبادلات پیچیده و پویا می‌پردازد. شبکه ارزش شامل انجمن‌های خبرگی، شبکه‌های دانش و شبکه‌های خبرگی می‌گردد. اهمیت روزافزون این شبکه‌ها نیازمند آن است که سازمان‌ها به فرم و عملکرد آنها توجه بیشتر معطوف داشته، اصول تعاملی خود را تکامل داده، فاکتورهای موفقیت را مشخص کرده و عملکرد را با معیارهای عملکرد دانش ارزیابی کنند. یک سازمان یادگیرنده، برای تحریک خلاقیت و ایجاد بینش‌های جدید و شیوه‌های ابتکاری، یک رویکرد متعادل نسبت به یادگیری برنامه‌ریزی شده7 در پیش می‌گیرد. در یادگیری برنامه‌ریزی شده  طراحی و توسعه‌ی دقیق راهبرد استراتژی، ساختار، سیستم، رویه‌ها، روندها و برنامه‌ها مورد خطاب است. در سازمان یادگیرنده، برنامه‌ریزی براساس انعکاس دقیق پرسش‌نامه‌های کاوش و شناخت که حاوی داده‌ها و اطلاعات پایش، بررسی و ارزیابی مستقل است، انجام می شود.




2- افراد

یک سازمان یادگیرنده به پرسنلی نیاز دارد که به صورت خودکار درباره‌ی کارشان مشتاق و جستجوگر باشند. تجربه کافی داشته و تئوری‌هایی که از تجربیات خود به دست می‌آورند را دائما به بوته‌ی آزمایش گذاشته و نتایج را با همکاران در میان بگذارند. بدین ترتیب قادر خواهد بود ابتکار و درک خود را برای توسعه‌ی دانش سازمان به کار ببرند. به عبارت کوتاه‌تر پرسنل باید "شاغلان متفکر8 " باشند. چنین شاغلانی نقاط قوت و محدودیت‌های خود را می‌شناسند و گسترده وسیعی از ابزارها، روش‌ها و رویکردهای مدیریت دانشی و یادگیری را در اختیار داشته و به صورت فردی و جمعی قادر به استفاده از آنها هستند. تمرین تفکر9 وقتی جلوه‌گر می‌شود، که پرسنل درجه‌ی بالایی از امنیت و اعتماد روانی را تجربه کنند. در صورتی که افراد احساس کنند در معرض یک جو انتقادی منفی و ناعادلانه قرار دارند، و نمی‌توانند با همکاران خود ارتباط برقرار نمایند، این فعل و انفعال تفکر مختل شده و تضعیف می‌گردد. بنابراین کار تیمی یک عنصر حیاتی در یک سازمان اصیل یادگیرنده می‌باشد. به عبارتی یکی از ویژگی‌های تیمها در سازمان یادگیرنده این است که افراد با حساسیت زیاد اختلاف سلیقه و تعارضات را ابزار می‌دارند و مناظره یک منبع مثبت و مؤثر در یادگیری به شمار می‌رود. گسترش فضای امنیت و اعتماد که مستلزم کار تیمی سازنده و تمرین تفکر است نیازمند توجه کافی به توسعه‌ی روابط و مدیریت اشخاص و عملکرد جمعی است. یک سازمان یادگیرنده گستره وسیعی از فرصت‌ها را برای اشخاص فراهم می‌نماید، از قبیل برنامه‌های آموزشی و بهبود که منجر به یادگیری جمعی و توسعه شایستگی‌های فردی و تیمی می گردد. سیستم‌های آموزش و بهبود معمولاً بر برنامه‌های رسمی از پیش تعیین‌شده تمرکز می‌کنند. ولی در یک سازمان یادگیرنده حداکثر سودآوری معمولاً از فرصت‌های یادگیری نظیر تجربیات کاری روز به روز، ملاقات‌های تیمی و عضویت در گروه‌های کاری حاصل می‌شود. در یک سازمان یادگیرنده یکی از مهمترین‌ منابع یادگیری و توسعه دانش شخصی استفاده از خدمات مربی‌گری و مشاوره مدیران متخصصان و همکاران متبحر دیگر به شمار می‌رود. یکی دیگر از فاکتورهای لازم و مؤثر در سازمان یادگیرنده، توسعه‌ی مهارت‌های رهبری در تمامی سطوح سلسله مراتبی سازمان است، به گونه‌ای که قدرت رهبری یک مهارت ارزشمند در به خدمت گرفتن متخصصان و دانش محسوب می‌شود.






3- دانش

دانش یک سرمایه‌ی حیاتی در هر سازمان یادگیرنده است زیرا یادگیری هم به عنوان محصول دانش عمل می‌کند و هم به عنوان منبع تأمین‌کننده آن. بنابراین دانش و یادگیری به عنوان دو کالای جدایی ناپذیر در سازمان یادگیرنده شناخته می‌شود و در نتیجه هر دو باید مدیریت شوند. تولید دانش نیز به دو صورت فردی و جمعی صورت می‌پذیرد. همان‌گونه که دانش در ذهن افراد خلق می‌شود، توسعه و رشد آن در یک شبکه غنی از ارتباطات میان افراد، گروه‌ها و سازمان‌ها نیز امکان‌پذیر است. بنابراین یک سازمان یادگیرنده فرصت‌های خلاقانه‌ای برای توسعه و اشتراک دانش از طریق تماس فردی و دسترسی به اسناد علمی فراهم می‌کند.



Untitled 10.png


مخازن دانشی10 سازمان باید طوری طراحی شده باشد که محصولات و خدمات خود از قبیل استراتژی‌ها، سیستم‌ها، رویه‌های کاری را طوری تحویل دهد که به امر تصمیم‌گیری کمک نماید. بنابراین یک سازمان یادگیرنده، رویکردی را پیش می‌گیرد تا مخازن دانشی را از طریق جاسازی سیستم‌ها و زیرساخت‌های فنی مناسب مدیریت دانش توسعه دهد.
یک سازمان یادگیرنده به اهمیت یک حافظه‌ی سازمانی منعطف آگاه است و اطمینان حاصل می‌کند که تک‌تک افراد به همراه تیم‌ها برای استفاده از دانش ضمنی خود اشتیاق کافی داشته و از طریق مستندسازی دقیق و به اشتراک‌گذاری آن در محیط کاری تعاملی امکان استفاده از آن را برای سایرین فراهم نمایند.




4- فناوری

سازمان‌های یادگیرنده، می‌دانند که چگونه نیروی فناوری‌ها ارتباطی و اطلاعاتی را مهار کرده بدون آنکه فشار اضافی به مدیریت دانش و یادگیری تحمیل شود. از فناوری اطلاعات و ارتباطات برای اهداف گوناگی استفاده می‌شود نظیر: تقویت هویت سازمان، ایجاد و حفظ انجمن‌های یادگیرنده، اطلاع‌رسانی و آگاهی دادن به پرسنل درباره وقایع و تحولات شرکت، متصل کردن پرسنل به یکدیگر به صورت اتفاقی، ایجاد امکان دسترسی به دانش‌ها و نظرات پرسنل، تشویق و تسهیل ابتکار و خلاقیت، به اشتراک‌گذاری و یادگیری بهترین عملکردها (Best Practice)، تقویت روابط، توسعه و دسترسی به حافظه‌ی سازمانی، به اشتراک‌گذاری ابزارها، روش‌ها و رویکردها و داستان‌های موفقیت، شناسایی دانشکاران و متخصصان نمونه داخلی و ارتباط با دنیای خارج. استفاده خلاقانه از قابلیت‌های فناوری اطلاعات و ارتباطات می‌تواند به یادگیری سازمانی کمک نماید، قابلیت‌هایی نظیر: به اشتراک‌گذاری فایل‌های دانشی در صفحات اینترانت، شبکه‌ها و انجمن‌های آن‌لاین، ویکی‌ها، وبلاگ‌نویسی و نقل داستان‌های موفقیت، پروفایل شخصی پرسنل، سمینارهای آنلاین (وبینار)، تجزیه و تحلیل شبکه‌های اجتماعی.




1  Learning Organization
2  Motive
3  Means
4  Opportunity
5  Value Network
6  Tangible and intangible Value
7  Planned Learning
8  Reflective Practitioners
9  Reflective Practice
10 Repositories of knowledge



مأخذ: وب سایت بانک توسعه آسیا (Asian Development Bank)
http://www.adb.org/Documents/Information/Knowledge-Solutions/Building-a-Learning-Organization.pdf


 


درباره ما | ارتباط با ما | اخبار | محصولات | کارفرمایان | کتابخانه | مجله مطالعات مدیریت دانش | پرسشهای متداول | سایتهای مرتبط | تصاوير | همکاری با ما | نقشه سايت