پشتیبانی
رزومه مشاوران توسعه آينده
مدیریت دانش چیست؟
درباره ما | ارتباط با ما | همكاري با ما
اخبارمحصولاتكارفرمايانكتابخانهپرسشهاي متداولسايتهاي مرتبطتصاوير

مجله الكترونيكي مطالعات مديريت دانش

مدیریت دانش ایرانی (مدیریت دانش در صنعت پتروشیمی)




مديريت دانش در صنعت پتروشيمى

دارايي‌هاي دانشي سازمان، پيش برنده‌ی اهداف اقتصادي يك سازمان هستند و به وسيله‌ی آن است كه بنگاه مي‌تواند راه حل‌ها، توليدات و خدمات برتري را ارائه و در نتيجه‌ی آن رشد كند. اين دارايي‌ها به صورت خبرگي (Expertise)در ذهن افراد توليد مي‌شود. در برابر اين دارايي مي‌توان 2خط مشي كلي را در پيش گرفت؛ نخست رها كردن سرمايه‌ی دانشي و ادامه‌ی توليد آن با آشفتگي بالاست. به گونه‌اي كه تنها بدانيم در سازمان ما و در اذهان همكارانمان حجم دانايي ارزشمند و بالايي توليد مي‌شود و طبيعتاً به مرور زمان از ياد مي‌رود.
دوم اين كه مديريت سرمايه‌ی دانش و طراحي ساز و كار براي هدايت آن در مسيري مشخص با هدف افزايش كارايي سازمان در پرتو دانش مديريت شده‌ی خودمان.
فعاليت‌هاي دانشمندان عرصه‌ی مديريت و مهندسي صنايع در 2دهه‌ی اخير از جمله سيوبي(Sievby)، پورساك(Pursak)، ويگ(Wiig)،  نوناكا(Nonaka)، داونپورت(Davenport) و ... باعث شد توجه  صنايع بزرگ به اين دارايي‌هاي نهفته و ناملموس بيشتر شود تا جايي كه هم اكنون بيش از 70درصد شركت‌های عضو ليست فورچون سازوكارهايي با عنوان مديريت دانش(KM) دارند. مجموعه‌ی سازوكارهايي از جمله نرم‌افزارها، آيين‌نامه‌ها، ساختارها، فرآيندهاي فرهنگ‌سازي و ... در شركت هاي بزرگ دنيا همچون بريتيش پتروليوم، شل، وست تگزاس، جي ام، فورد، تاتا، اكسون و امثال آن‌ها در حوزه‌ی KM از حدود 15سال پيش پياده‌سازي شده است. صنعت كشورمان نيز با توجه به طي كردن مسير توسعه، از قاعده‌ی توليد سرمايه‌هاي دانشي ناملموس مستثنا نيست.
مجموعه‌ی بزرگي از خبرگان و خبرگي‌ها، هر روزه در صنعت كشورمان توليد مي‌شود كه متأسفانه به دليل نبود ساختارهاي مديريت دانش، بازده عمري كوتاه داشته و به سرعت و بدون كارايي لازم از دست مي‌روند. شركت پژوهش و فن آوري پتروشيمي، بر اساس همين ضرورت از حدود سه سال و نيم پيش، فرآيندهايي را در زمينه‌ی مديريت دانش آغاز كرده كه اولين ثمرات آن بعد از چندي ظاهر شده است. مدل پياده‌سازي شده در اين فرآيندها، برگرفته از تحقيقات ميداني گسترده در سازمان‌هاي ايراني و به صورت بومي بوده است. در اين نوشتار سعي شده به صورت فشرده، ضمن توصيف مدل پياده‌سازي KM اجرا شده در پژوهش و فن آوري پتروشيمي، مجموعه‌اي از فعاليت‌هاي انجام شده توضيح داده شود.




مدل پياده سازي مديريت دانش

پياده‌سازي مديريت دانش در پژوهش و فن آوري پتروشيمي، ذيل يك مدل 3وجهي انجام شده است.
اين مدل، همان طور كه در شكل(1) مشخص شده به صورت مثلثي با 3 رأس «ساختار سازماني»،  «فرهنگ سازماني» و «فناوری اطلاعات»   توصيف شده است.
 



modele piade sazie modiriate danesh dar NPC.jpg




 هر يك از اين 3حوزه، بخشي از ابعاد مورد نياز KM را در سازمان حمايت مي‌كند. در شكل(2)، مي‌توان زيربخش‌هاي هر حوزه را در مدل تفصيلي ملاحظه كرد. در اين مدل، بناي KM در NPC-RT بر 3ستون اصلي استوار شده است. اين 3ستون خود از آيتم‌هاي كوچك‌تري تشكيل شده كه در نهايت به هر يك از 3حوزه‌ی اصلي منتهي مي‌شود.
 



modele tafsilie piadesazie modiraite danesh dar NPC.jpg




پايه‌ی كلي اين بنا نيز بر تيم مديريت دانش سازمان (Knowledge Management Team) مبتني است كه هدايت كننده‌ی كليه‌ی مسيرهاي ساخت محسوب مي‌شود. بديهي است، عدم اجراي هر ستون يا ناهماهنگي در ابعاد آن‌ها، باعث آشفتگي(distortion)يا نابودي كل بنا می‌شود. اين  هماهنگي در دست تيم مديريت دانش سازمان است كه در توضيحات بعدي خواهد آمد.





گام اول: تيم مديريت دانش
طرح KM در پژوهش و فناوري، به صورت يك فرآيند برون‌سپاري(Out Sourcing)طراحي شد؛ البته  اين برون‌سپاري به معناي مستقل‌سازي طرح از سازمان نبود؛ چرا كه فرآيند مديريت دانش بايد درون‌زا و همه‌گير بوده و به عنوان فرآيند نهادينه‌ی ‌سازماني پذيرفته شود تا بتواند مثمر ثمر باشد.
بر همين اساس، از ابتداي شروع كار، كميته‌اي با عنوان تيم مديريت دانش با اهداف زير در پژوهش و فناوري آغاز به كار كرد: مديريت و طراحي فرآيندهاي مديريت دانش در پژوهش و فناوري، نظارت بر اجراي فرايندهاي مديريت دانشي و اخذ بازخورد، هماهنگ‌سازي واحدهاي فعال سازمان، به خصوص واحدهاي پژوهشي با فعاليت‌هاي مديريت دانش و تصميم‌سازي در زمينه‌ی تغيير مسير حركت با توجه به نتايج بازخوردها. ساختار و اعضاي تيم مديريت دانش به صورت شكل3 تدوين شد. 
 



azaye KMT dar NPC.jpg




اين تيم (KMT) مانند ساير تيم‌هاي مديريت دانش، داراي يك مدير با عنوان Chief Knowledge Officer (CKO) بود كه وظيفه‌ی مديريت امور محول و هماهنگي با پيمانكار و مجري طرح KM را به عهده داشت. فهرستی از فعالیت‌ها و راه حل‌ها در سه حوزه‌ی فرهنگ، ساختار و نرم‌افزار در مؤسسه‌ی پژوهش و فناوری پتروشیمی که به انجام رسیده به شرح زیر است:



  1.  ساختار سازماني: بخشي از فرآيندهاي اجرايي KM به ساختار سازماني مربوط مي‌شود. به اين معنا كه مجموعه‌اي از عملكردها در حوزه‌ی ساختار سازماني، بايد انجام شود تا طرح مديريت دانش، بستر خوبي براي اجرا به دست آورد. از جمله‌ی اين فرآيندها مي‌توان به موارد زير اشاره كرد:
    الف) تيم‌هاي مديريت دانش: تيم هاي مديريت دانش بايد علاوه بر KMT مركزي در هر گروه پژوهشي تشكيل شود تا عملكرد دانشي را در سطحي اجرايي‌تر هدايت كند.
    ب) آئين‌نامه‌ی دانشي: مجموعه‌اي از قوانين و قواعد بايد فرآيندهاي دانشي را در سازمان حمايت كند. اين قوانين كه شامل موارد متعددي از جمله «حقوق و وظايف نقش‌هاي مختلف دانشي»، «ارزيابي دانشي»، «تعاريف دانشي » ،«پاداش‌ها»  و ... است، به صورت آئين‌نامه‌اي در پژوهش و فناوري طراحي و در KMT تصويب شد.
    ج) پاداش‌دهي دانشي: انواع انگيزش براي افزايش ميزان تسهيم دانش در سازمان (Knowledge Sharing) مورد نياز است. اين انگيزش‌ها بايد تمام مراتب «نيازهاي موسوم به نيازهاي مازلو» را پوشش دهد كه قاعدتاً با تغيير در نوع سازمان متغير خواهد بود. اين نظام در پژوهش و فناوري مراحل پاياني خود را مي‌گذراند.
    د) اندازه‌گيري: از موارد مهم در اجراي مديريت دانش، برخورداري از يك نظام ارزيابي و سنجش اثربخشي فرآيندهاي مديريت دانشي است. هم اكنون نظام اندازه‌گيري خاصي مبتني بر حلقه‌ی نوناكا و تاكوچي (Nonaka&Takeuchi) براي اين منظور طراحي و فرآيندهاي اندازه‌گيري اوليه با عنوان پرسشنامه‌هاي P11 در سازمان اجرا شده است.


  2. فرهنگ سازماني: از مهم‌ترين ابعاد هر پروژه‌ی مديريت دانش، تغيير فرهنگ از فرهنگ قبضه‌ی دانش (Knowledge Holding Culture) به فرهنگ تسهيم دانشCulture) (Knowledge Sharing است. اين تغيير در بازه‌ی زماني نسبتاً طولاني با اجراي برخي فرآيندهاي اجرايي مهيا مي‌شود. از جمله فرآيندهاي اين چنينى اجرا شده در پژوهش و فناوري مي‌توان به موارد زير اشاره كرد:
    الف) كارگاه‌هاي آموزشي: كارگاه‌هاي آموزشي متعددي در سطوح مختلف سازماني براي تعريف KM و ابعاد آن و نيز آموزش‌هاي تخصصي برگزار شد كه همچنان در بخش آموزش پژوهش و فناوري ادامه دارد.
    ب) بيانيه‌ی دانشي: بيانيه‌هاي دانشي، عبارت از عهدنامه‌اي است كه از سوى تيم مديريت دانش و مجري، متناسب با سازمان طراحي مي‌شود و شامل ديدگاه دانشي، چشم‌انداز دانشي و اعتقادات مديريت دانشي سازمان مي‌شود. اين بيانيه به امضاى مديرعامل سازمان خواهد رسيد و در تمامي بخش‌هاي سازمان توزيع شده است.
    ج) نمايش ارزش دانش: ارزش دانش سازمان و افراد بايد به صورت روز آمد و با متودي نرم‌افزاري در نرم‌افزار جامع نشان داده شود. به طوري كه رشد دانش سازمان هر روزه مشاهده شود. اين نشانگر در سيستم MTA-Share در NPC-RT تعبيه شده است.
    د) اقلام فرهنگ‌سازي: متناسب با روحيات سازمان، اقلام فرهنگ‌سازي از جمله مجلات دانشي، پوسترها، استندها و امثال آن طراحي و در سازمان توزيع شد.

  3.  فناوری اطلاعات: هسته‌ی اصلي فعاليت‌هاي مديريت دانش در پژوهش و فناوري پتروشيمي يك سيستم نرم‌افزاري جامع است كه براساس موردكاوي‌هاي متعدد در سازمان‌هاي بزرگ دنيا و پس از بومي‌سازي با فرهنگ سازمان‌هاي ايراني طراحي شده است. اين نرم‌افزار جامع داراي موتورهاي گوناگون است كه در هر سازمان بنا بر نياز آن طراحي و توليد مجدد مي‌شود. اين نرم افزار با نام MTA-Share داراي زيرسيستم‌هاي متعددي است كه از آن جمله مي‌توان به این موراد اشاره كرد:
    زيرسيستم چرخه‌ی دانش، زيرسيستم اعتباردهي دانش، زيرسيستم چرخه‌ی سؤال، زيرسيستم پاداش دانشي، زيرسيستم بسته‌سازي دانشي، زيرسيستم جست‌وجوي دانش، زيرسيستم نقشه‌ی دانش‌ها، زيرسيستم نقشه‌ی دانشكاران، زيرسيستم مستندات دانشي، زيرسيستم ارتباط‌دهي و غيره.
    به طور كلي، اين سيستم حدود 60 فرآيند و  رابط کاربری گوناگون دارد و به گونه‌اي هوشمند طراحي شده است، به طوري كه خود را با افزايش حجم سازمان و متنوع شدن موضوعات دانشي هماهنگ مي‌كند. اين سيستم، با قابليت‌هاي خود، دانايي‌هايي كه از سوى پرسنل سازمان، در هر سازمان و مكان توليد مي‌شود، تحت وب، دريافت كرده، ارزيابي و دسته‌بندي مى‌كند و قابليت جست‌وجوهاي ساده و پيشرفته را به آن مي‌دهد. دانش‌ها به نام افراد ذخيره‌سازي و نمرات دانشي افراد متناسب با نوع عملكرد آن‌ها با سيستم تعريف مي‌شود. سيستم در هر لحظه امكان ارائه‌ی گزارش‌هايي درباره‌ی ميزان دانش سازمان و نيز يافتن دانشكاران را مي‌دهد و برقراري انواع ارتباط‌هاي Online و Offline را محقق مي‌سازد. سيستم، زيرسيستم مستندسازي دانشي نيز دارد كه تمامى مستندات دانشي را از اين طريق سامان مي‌دهد.




نتايج:


تمامى اين فرآيندها طي برنامه‌اي منظم طراحي و اجرا شده و هم اكنون شركت پژوهش و فناوري پتروشيمي، بالاگذاري دانش‌ها از سوى پرسنل ادامه می‌دهد. مؤسسه‌ی پژوهش و فناوري با راه‌اندازي يك ماهه‌ی سيستم MTA-Share توانسته تعداد، قابل توجهى دانش كاربردي را از پرسنل و كارشناسان جمع‌آوري كند كه انتظار مي‌رود، با عضويت تمامي كارشناسان سازمان به ركوردهای جدیدی دست يابد. همچنين اجراي مجدد اين فرآيند در ساير واحدها و مجتمع هاي پتروشيمي، به دليل آزموده شدن بسياري از برنامه‌هاي كاري، بسيار كوتاه‌تر و حتي اثربخش‌تر به نظر مي‌رسد. پژوهش و فناوري پتروشيمي سعي دارد با عزمي جدي، اين برنامه همه جانبه در حوزه‌ی KM را دنبال كند تا در آينده‌اي نزديك بتواند به عنوان يك سازمان دانش‌محور مطابق با استانداردهاي جهاني اين حوزه مطرح شود. بدون ترديد همراهي تمامي بخش‌هاي صنعت پتروشيمي در اين راه، تداوم‌بخش اين حركت و تسريع كننده‌ی آن خواهد بود و برنامه‌هاي در دست اجرا براي ايجاد مركز مديريت دانش صنعت پتروشيمي اعم از بخش دولتي و خصوصي اين صنعت هرچه سريع‌تر اجرايي مى‌شود.



etc.jpg


درباره ما | ارتباط با ما | اخبار | محصولات | کارفرمایان | کتابخانه | مجله مطالعات مدیریت دانش | پرسشهای متداول | سایتهای مرتبط | تصاوير | همکاری با ما | نقشه سايت