پشتیبانی
رزومه مشاوران توسعه آينده
مدیریت دانش چیست؟
درباره ما | ارتباط با ما | همكاري با ما
اخبارمحصولاتكارفرمايانكتابخانهپرسشهاي متداولسايتهاي مرتبطتصاوير

مجله الكترونيكي مطالعات مديريت دانش

بررسی و مقایسه مدل‌های آمادگی مدیریت دانش




بررسی و مقایسه مدل‌های آمادگی مدیریت دانش1



تهیه و تنظیم:  هاجر صداقت / کارشناس ارشد مدیریت دانش / مشاوران توسعه آینده






مقدمه

هدف از این مقاله بررسی مدل‌های آمادگی مدیریت دانش با تمرکز بر مقایسه فاکتورهای ذکر شده در هر یک از این مدل‌ها است. نتایج این تحقیق نشان می‌دهد که برخی از فاکتورها از قبیل فرهنگ سازمانی، ساختار و نقش افراد در ادبیات مدیریت دانش بیشتر مورد تأکید قرار گرفته در حالیکه به فاکتورهای دیگر به ندرت اشاره می‌شود. دانش اخیراً به عنوان یک سلاح مهم در حفظ مزیت رقابتی و بهبود عملکرد به رسمیت شناخته می‌شود. Chen و Lin (2008) ادعا می‌کنند در محیط به طور فزاینده متلاطم و رقابتی امروز، دانش و مدیریت آن به عنوان یکی از استراتژیک‌ترین ورودی‌ها برای ارتقای مزیت رقابتی و تقویت و بهبود عملکرد در هر سازمان به شمار می‌روند. با وجود بسیاری از تجربه‌های موفق در استقرار و پیاده‌سازی مدیریت دانش، برخی شکست‌ها نیز گزارش شده است که بیشتر آن‌ها به مراحل ابتدایی پیاده‌سازی KM مربوط می‌شوند. بنابراین ارزیابی آمادگی سازمان برای پیاده‌سازی KM به عنوان یک موضوع کلیدی و مهم در نظر گرفته می‌شود. ارزیابی آمادگی سازمان برای استقرار KM، به تشخیص معایب سازمان در برآورده‌سازی الزامات اولیه کمک می‌نماید. برخی از این نقص‌ها چنان مؤثر هستند که بدون درنظر گرفتن آن‌ها پیاده‌سازی KM با شکست مواجه می‌شود. در ارزیابی آمادگی، مزایای کلیدی سازمان شناسایی شده و در مسیر پیاده‌سازی KM به‌کار گرفته می‌شوند. به علاوه عواملی که بر استقرار KM و آمادگی سازمانی تأثیرگذارند نیز شناسایی شده و مورد بررسی قرار می‌گیرند. برخی مدل‌های آمادگی مدیریت دانش که در دهة قبل پیشنهاد شده، فاکتورهای متفاوتی را ارائه می‌دهند. در این مقاله تلاش شده که این مدل‌ها با یکدیگر مقایسه گردیده تا نقاط اشتراک و افتراق آن‌ها مشخص گردد.

بررسی ادبیات مدیریت دانش
مدیریت دانش امروزه به عنوان یکی از رشته‌های در حال رشد در زمینه تحقیقات مدیریت تلقی شده و موضوع تعداد زیادی از مطالعات بوده است. مدیریت دانش یک الگوی در حال تغییر از سیستم‌های اطلاعات است که از پردازش داده و تحویل اطلاعات به شخص مناسب تا جمع‌آوری و بهره‌برداری از دانش سازمانی را شامل می‌شود. مدییرت دانش می‌تواند به عنوان فرآیند کسب، ذخیره‌سازی، انتشار و استقرار دانش ضمنی و صریح در داخل و خارج از مرزهای سازمان تعریف شود که با هدف دست‌یابی به اهداف سازمانی به کارآمدترین شیوه مورد استفاده قرار می‌گیرد (Magnier 2008). Costa (2004) ابراز می‌دارد که مدیریت دانش فرآیند تولید، ذخیره‌سازی و به اشتراک‌گذاری اطلاعات و دیدگاه‌های با ارزش در درون و میان جوامع و سازمان‌ها با منافع و نیازهای مشابه است. مدیریت دانش بر طبق استاندارد استرالیا (2003) به صورت "طراحی، بررسی و بازنگری و اجرای هر دو فرآیند اجتماعی و تکنولوژیکی بهبود کاربری و استفاده از دانش در جهت منافع جمعی از سهام‌داران" تعریف می‌شود. به گفته محمدی و همکاران (2009)، آمادگی KM، توانایی یک سازمان، بخش یا کارگروه در اتخاذ، استفاده و بهره‌مندی از مزایای KM است. آمادگی KM، نگرش پذیرنده افراد سازمان نسبت به اقدامات KM است (هولت و همکاران 2007). همچنین به عقیده Siemieniuch و Sinclair (2004)، آمادگی سازمانی برای KM، تضمین می‌کند که سازمان برای پذیرش فلسفه مدیریت چرخه عمر دانش به عنوان یک روش اساسی زندگی دانشی آماده است.






برخی از مدل‌های آمادگی KM



1- پرسش‌نامه فرهنگ سازمانی OCI: یکی از راهکارهای پیشنهادی در ارزیابی آمادگی KM، پرسش‌نامه OCI می‌باشد. این پرسش‌نامه توسط بسیاری از سازمان‌ها به عنوان یک ابزار قابل اعتماد اقتصادی مورد استفاده قرار گرفته است. این ابزار 12 هنجار طبقه‌بندی شده در 3 نوع فرهنگ سازمانی را شامل می‌شود: 1) فرهنگ ساختاری2 ، 2) انفعالی/ تدافعی3 ، 3) تهاجمی / تدافعی4 . اگرچه این ابزار بر فرهنگ سازمانی تأثیر گرفته از ساختار، سیستم‌ها، فن‌آوری و مهارت متمرکز شده است، اما می‌تواند به عنوان ابزاری برای ارزیابی آمادگی فرهنگی KM و نه قابلیت‌های دیگر به کار رود.



2- چارچوب Lee و Choi: رویکرد لی و چویی (2003) درباره آمادگی KM بر پایة سیستم‌های اجتماعی-فنی 5 (STS) شکل گرفته است. آن‌ها چارچوبی پیشنهاد داده‌اند که از توانمندسازهای مدیریت دانش، فرآیندها و عملکرد سازمانی تشکیل شده است. عوامل مؤثر بر آمادگی KM، در رابطه با فرهنگ سازمانی، ساختار، افراد و فناوری اطلاعات تحلیل شده و این ابعاد را به عنوان معیارهای مهم در آمادگی KM معرفی می‌کند.



3- چارچوب تیلور و رایت (2004): تیلور و رایت سه بعد را در ارزیابی آمادگی سازمانی برای اشتراک دانش معرفی می‌کنند. جو سازمانی 6، فرآیندها و زیرساخت‌ها 7 و استراتژی پیاده‌سازی8 . این چارچوب 5 فاکتور و 27 زیرفاکتور به منظور تحلیل آمادگی سازمانی برای اشتراک دانش در بخش عمومی پیشنهاد می‌دهد. فاکتورها عبارتند از: جو رهبری باز، درس از شکست، کیفیت اطلاعات، جهت‌گیری عملکرد و رضایت از تغییر.



4- چارچوب Siemieniuch و سینکلر (2004): Siemieniuch و سینکلر چارچوبی بر اساس چرخه عمر دانش9  ارائه می‌دهند که شامل کشف، تسخیر و استفاده از دانش و همچنین دانش از دست رفته می‌باشد. آن‌ها 14 گام ارائه کرده‌اند که طی آن سازمان برای استقرار مدیریت دانش آماده می‌شود. این چارچوب هنوز در مرحله مفهومی بوده و به لحاظ تجربی تأیید نشده است. در مدل ارائه شده برخی از فاکتورها و فرآیندها نظیر: ایجاد اعتماد از طریق رهبری، شناسایی و تعیین نقش "مبلغ دانش10 " و ایجاد سیاست‌های "مالکیت11 " برای دانش در نظر گرفته می‌شود. این چارچوب چندان جامع نیست زیرا برخی از فاکتورها مانند فرهنگ و ساختار سازمانی را نادیده می‌گیرد.



5- مورد KIAT: Braganza (2005)، ابزاری بر اساس ابعاد اجتماعی-فنی KM ارائه می‌نماید که شامل زیرساخت، ساختار و فرهنگ دانش است. در این مدل زیرساخت فیزیکی و سیستم‌ها و فناوری‌های مورد نیاز برای پیاده‌سازی سیستم KM در بعد زیرساخت منظور می‌شود. آیتم‌هایی نظیر ساختار رسمی، قوانین، روال‌ها، برنامه‌ها و تسهیلات برای تبدیل دانش، در بعد ساختار ذکر شده و در نهایت، مفاهیم فرهنگی و اجتماعی مورد نیاز در بعد فرهنگ آورده شده است.



6- چارچوب Quin، حمدان و یوسف (2007): Quin، حمدان و یوسف در مطالعات خود درباره آمادگی برای مدیریت دانش در سازمان مورد نظر، فرآیندهای KM، برنامه‌های پیاده‌سازی KM و فناوری را مد نظر قرار داده و آمادگی را به 4 سطح تقسیم‌بندی می‌کنند: مقدماتی، فراگیر، کنترل و بلوغ.



7- مدل جلال‌دین، کریم و محمد (2009): در مدل خود، سه رکن اساسی فرهنگ، ساختار و زیرساخت فناوری اطلاعات را به عنوان فاکتورهای اصلی در آمادگی KM در نظر می‌گیرند. همچنین سه سازه مستقل در مدل وجود دارد: 1) زیرساخت KM، 2) کارایی مورد انتظار از پذیرش فرآیندهای KM، 3) تلاش مورد انتظار از پذیرش فرآیندهای KM. در این مدل یکپارچه، هرچند تلاش مورد انتظار یک سازه مستقل است، اما انتظار می‌رود توسط ابعاد ساختار سازمانی و زیرساخت IT تحت تأثیر قرار بگیرد.






مقایسه مدل‌های آمادگی KM

ویژگی مدل‌های آمادگی KM را می‌توان همانند جدول 1 دسته‌بندی کرد:



6 KM readiness models features.jpg


6-2 KM readiness models features.jpg


6-3 KM readiness models features.jpg



6-4 KM readiness models features.jpg




عوامل مؤثر درنظر گرفته شده در مدل‌های آمادگی KM در جدول 2 گردآوری شده است:



7 More Considered Factors in KM readiness models.jpg


7 -2 More Considered Factors in KM readiness models.jpg



7 -3 More Considered Factors in KM readiness models.jpg






نتیجه‌گیری


برخی از فاکتورها، نقش مهمی در آمادگی KM بازی می‌کنند و باید به طور جداگانه مورد توجه قرار گیرند. فرهنگ سازمانی، فضای باز و جو دانشی دوستانه از عوامل مهم ذکر شده در ادبیات مدیریت دانش است. افراد، ساختار، مهارت‌های رهبری و فناوری نیز از عوامل قابل توجه دیگری است که در متون مدیریت دانش بدان پرداخته شده است. برخی از عوامل مانند سیستم‌های سازمانی، به ندرت مورد توجه قرار گرفته‌اند اما به نظر می‌رسد از عوامل کلیدی و تأثیرگذار در موفقیت پیاده‌سازی و آمادگی برای KM باشند. از بررسی متون به این نتیجه می‌رسیم که مطالعه‌ای جامع که تمام جنبه‌های آمادگی سازمانی KM را در نظر بگیرد، موجود نیست.




1) KM Readiness Models
2) Construction
3) Passive-defensive
4) Aggressive-defensive
5) Socio-Technical System
6) organizational climate
7) processes and infrastructures
8) implementation strategy
9) knowledge life cycle
10) knowledge evangelist
11) ownership


درباره ما | ارتباط با ما | اخبار | محصولات | کارفرمایان | کتابخانه | مجله مطالعات مدیریت دانش | پرسشهای متداول | سایتهای مرتبط | تصاوير | همکاری با ما | نقشه سايت