پشتیبانی
رزومه مشاوران توسعه آينده
مدیریت دانش چیست؟
درباره ما | ارتباط با ما | همكاري با ما
اخبارمحصولاتكارفرمايانكتابخانهپرسشهاي متداولسايتهاي مرتبطتصاوير

مجله الكترونيكي مطالعات مديريت دانش

ارتقای سیستم‌های مدیریت بهداشت و درمان با استفاده از مدیریت دانش: توانمندی‌ها، زیرساخت و پشتیبانی تصمیم





ارتقای سیستم‌های مدیریت بهداشت و درمان با استفاده از مدیریت دانش:
توانمندی‌ها، زیرساخت و پشتیبانی تصمیم





مریم موحدمنش
کارشناس ارشد مدیریت دانش
مشاوران توسعه آینده










چکیده


بخش بهداشت و درمان به طور گسترده‌ای در حال تغییر به اجتماعی مبتنی بر دانش مرتبط با بیمارستان‌ها و کلینیک‌ها و داروخانه‌ها است و متقاضیانی برای به اشتراک‌گذاری دانش، کاهش هزینه‌های مدیریتی و بهبود کیفیت مراقبت‌های بهداشتی، دارد. بنابراین موفقیت مراقبت‌های بهداشتی شدیداً وابسته به جمع‌آوری، تجزیه و تحلیل و تبادل یکپارچه اطلاعات و دانش کلینیکی، مالی و بهره‌برداری، فراتر از مرزهای سازمانی است. این پژوهش یک سیستم مدیریت بهداشت و درمان مبتنی بر مدیریت دانش را بررسی می‌کند که منجر به یکپارچه‌سازی فرآیندهای کلینیکی، مدیریتی و مالی بهداشت و درمان، از طریق یک ساختار فنی متداول می‌گردد و زیرساختی برای پشتیبانی تصمیم‌های کلینیکی و مدیریتی فراهم می‌سازد. بنابراین هدف این پژوهش شرح توانمندی‌های مدیریت دانش، زیرساخت‌های فنی و ساختار پشتیبانی تصمیم برای سیستم‌های مدیریت بهداشت و درمان می‌باشد. یافته‌های این پژوهش به مدیران فناوری اطلاعات و توسعه‌دهندگان سیستم‌های مبتنی بر دانش بهداشت و درمان، در شناسایی نیازهای IT و برنامه‌ریزی و توسعه‌ی زیرساخت‌های فنی سیستم مدیریت بهداشت و درمان، بسیار کمک می‌کند.




1- مقدمه


در دهه 1990 صنعت مراقبت‌های بهداشتی تلاش فراوانی برای به‌کارگیری فناوری‌های جدید اطلاعات نمود و در جستجوی فرصت‌های افزایش کیفیت و بهره‌وری بود. مفهوم بهداشت و درمان الکترونیک به تازگی گسترش یافته و به استفاده از سیستم‌ها و فرآیندهای مبتنی بر وب برای دستیابی به ترکیبی از اهداف ذیل اشاره دارد: کاهش هزینه‌ها یا افزایش سود سهام، بهبود رضایت بیماران و کارکنان و همکاری برای بهبود مراقبت‌های بهداشتی.
فناوری اطلاعات در مراقبت‌های بهداشتی با چالش‌هایی نیز همراه است همانند:



• پیچیدگی داده‌های پزشکی
• نبود سوابق الکترونیکی مراقبت‌های بهداشتی   (EHCR) برای ثبت داده‌های پزشکی بیمار
• مشکلات ورود اطلاعات
• نگرانی‌های امنیتی و محرمانه
• مشکلات یکپارچگی سیستم‌ها در تجارب پزشکی و کمبود آگاهی از مزایا و ریسک‌های IT.



یک چالش اصلی IT در اقدامات پزشکی یکپارچه‌سازی مخازن متعدد اطلاعات به صورت یک مخزن واحد برای خلق یک نسخه یکسان از دانش‌ها برای تمامی کاربران، است. بعلاوه تزریق IT در مراقبت‌های بهداشتی در مقایسه با سایر صنعت‌ها، به آرامی پیشرفت نموده است.
یکی از اهداف مدیریت بهداشت و درمان مبتنی بر مدیریت دانش اطمینان از این است که مراقبت‌های ارائه شده به بیمار بر مبنای بهترین تجارب  باشد. در حال حاضر بهترین تجارب به شکل دستورالعمل‌های پزشکی مستند می‌شوند و مراقبت‌های بهداشتی را بهبود می‌دهند. فناوری اطلاعات و مدیریت دانش هزینه‌های اضافی را کاهش و کیفیت مراقبت‌های بهداشتی را افزایش می‌دهند.
اهداف سیستم فوق به شرح ذیل است:



1. بهبود دسترسی به اطلاعات و دانش در تمام سطوح (پزشکان، مدیران و کارکنان بیمارستان، بیماران، داروخانه‌ها و شرکت‌های بیمه سلامت و درمان) در راستای کاهش هزینه‌ها و افزایش بهره‌وری
2. تبدیل کارکنان مختلف بخش مراقبت‌های بهداشتی (ارائه‌دهندگان خدمت: پزشکان، پرستاران و ...) به یک انجمن خبرگی
3. بهبود کیفیت مراقبت‌های بهداشتی از طریق تشخیص و تجویز مبتنی بر بهترین تجارب





2- مدیریت بهداشت و درمان


ارائه مراقبت‌های بهداشتی به بیماران تلاشی پیچیده و شدیداً وابسته به اطلاعات است. سازمان‌های مراقبت بهداشتی به اطلاعاتی در مورد علم مراقبت، بیماران خاص، مراقبت ارائه شده، نتایج مراقبت، همچنین شیوه‌ی ارائه خدمت و هماهنگی و یکپارچه‌سازی خدمات، متکی است. اطلاعات همانند انسان، مواد و منابع مالی، منبعی است که باید توسط مدیران بهداشت و درمان به شکل موثر مدیریت شود.
ارتباط سنتی پزشک و بیمار در حال جایگزینی با ارتباط بیمار با تیمی از متخصصان بهداشت و درمان است که هر یک در جنبه‌ای از مراقبت‌های پزشکی تخصص دارند. چنین مراقبت یکپارچه و مشترکی به توانایی اشتراک آسان اطلاعات بین ارائه‌دهندگان مراقبت، بستگی دارد. از این رو توانایی دسترسی و استفاده از سابقه الکترونیکی مراقبت‌های بهداشتی  (EHCR) بیمار ضروری است. این پژوهش به طراحی و پیاده‌سازی EHCR اشاره‌ای نمی‌کند؛ اگرچه، برخی از محققان از گذشته تا کنون درگیر این موضوع هستند. هدف چنین پروژه تحقیقاتی طراحی و توسعه‌ی سوابق جامع سلامت بیمار است که بیمار بستری، بیمار سرپایی و مراقبت‌های طولانی مدت شامل مراقبت‌های مادام العمر را، در تمامی مناطق جغرافیایی پوشش ‌دهد.



داده‌های کلینیکی که تبدیل به سابقه مراقبت‌های پزشکی می‌شوند، از بیماران، پزشکان و سایر ارائه‌دهندگان مراقبت به دست می‌آید. این داده‌ها به سه دسته‌ی کلی تقسیم می‌شوند. اولین دسته اطلاعات درمانی است که بیمار ارائه می‌کند؛ دومین دسته اطلاعاتی است که از معاینه بیمار به دست می‌آید و سومین دسته نتایج تست‌ها، آزمایش‌ها و نمونه‌برداری‌های بیمار است. داده‌های جمع‌آوری شده توسط پزشکان یا سایر ارائه‌دهندگان مراقبت، از معاینه بیمار به دست می‌آید. این اطلاعات ممکن است توسط هر یک از سه منبع (بیمار، پزشک یا سایر ارائه‌دهندگان خدمت) به روش‌های مختلفی ثبت گردد.
در حال حاضر یکی از موانع اصلی بهبود بهره‌وری و اثربخشی هزینه مراقبت‌های بهداشتی، دشواری یا ناتوانی به اشتراک‌گذاری اطلاعات در سیستم‌ها و بین سازمان‌های مراقبت‌های بهداشتی است. در گذشته هر سازمان یا واحد به صورت مستقل از IT استفاده می‌نمود و سود بسیار کمی برای به اشتراک‌گذاری اطلاعات در بین سازمان‌ها در نظر گرفته می‌شد.



سیستم‌های مدیریت بهداشت و درمان می‌بایست به شکلی موثر نیازهای سه مجری اصلی خود: پزشکان، مدیران و بیماران را، نشان دهند. از دیدگاه پزشکان، عملکرد به وسیله‌ی سرعت، قابلیت اطمینان و بهترین تجارب پزشکی سنجیده می‌شود. در سطح سازمانی مراقبت‌های پزشکی، عملکرد با بهترین تجارب کسب‌وکار، رضایت و حفظ بیمار و توانایی کسب درآمد گره خورده است. بنابراین از دیدگاه مدیران عملکرد به وسیله‌ی تصویری جامع از هزینه، کیفیت و درآمد خدمات مراقبت‌های بهداشتی سنجیده می‌شود. سیستم‌ مدیریت بهداشت و درمان نه تنها باید زیرساخت فنی فراهم سازد که برنامه‌های بیشماری را پشتیبانی نماید بلکه باید برنامه‌های سیستم را برای جمع‌آوری داده‌های دقیق، کامل و ذخیره شده در فرمت‌های یکسان، یکپارچه نماید.
از دیدگاه بیماران رابطه‌ی بیمار-پزشک در حال تبدیل به رابطه‌ی مشتری-سازمان است. مشتریان (بیماران) از سازمان انتظار دارند همه چیز در مورد قراردادشان، برنامه زمان‌بندی و سوابق پزشکی را در طول مدت زمان اولین مواجهه تا انتهای آن بدانند. تصور همگانی این است که EHCR می‌تواند مورد سوء استفاده قرار گیرد؛ اطلاعات پزشکی در برنامه‌های سیستم‌های کلینیکی می‌بایست محرمانه و امن باشند و حریم خصوصی مشتری باید محترم شمرده شود.



سیستم‌های مدیریت بهداشت و درمان باید از هر دو فرآیند تصمیم‌گیری پزشکی و مدیریتی پشتیبانی نماید. درحالی‌که تصمیم‌گیری پزشکی منجر به فرآیندهای تشخیص، تجویز و درمان می‌شود، تصمیم‌گیری مدیریتی منجر به لیستی از کارها و الزامات زیست محیطی می‌شود. سیستم‌های کلینیکی پشتیبانی تصمیم  (CDSS) سیستم‌های مشاوره پزشکی هستند که با استفاده از آمار جمعیت و دانش تخصصی، اطلاعات را بلافاصله در اختیار پزشکان قرار می‌دهند. این سیستم‌ها به مشاوره و درمان بیمار با استفاده از تجزیه و تحلیل اطلاعات خاص هر بیمار در مقایسه با پایگاه دانش تخصصی، کمک می‌نماید. سیستم‌های پشتیبانی تصمیم مدیریتی یا عملیاتی با استفاده از انبار اطلاعات پزشکی و اقتصادی شرکت‌ها به ارزیابی هزینه‌ها و عملکرد پزشکان می‌پردازد.





2-1- مزایای یکپارچه‌سازی


زیرساخت و توانمندی‌های مدیریت دانش، یکپارچه‌سازی و تعامل میان انبارهای دانش مجزای واحدهای مختلف سازمانی را، تسهیل می‌نماید؛ به حذف جدایی سنتی میان بیمارستان‎ها، دفاتر پزشکان، مراکز توانبخشی بیماران و تسهیلات مراقبت از سالمندان کمک می‌نماید. بنابراین یکپارچه‌سازی سیستم‌های مالی، تضمین کیفیت و برنامه مدیریت بهره‌برداری، باعث رویکردی کارا و یکپارچه به تجارب مراقبت‌های بهداشتی می‌گردد.
بر اساس تحقیقات، CDSS به پزشکان در پی بردن سریع‌تر به بیماری‌هایی نظیر سرطان کمک می‌نماید و منجر به کاهش ملاقات‌‌های حضوری، خروجی بهتر و کاهش هزینه کلی سیستم مراقبت‌های بهداشتی می‌گردد. CDSS همچنین به بهبود جنبه‌های فراوانی از فرآیند تجویز کمک می‌نماید که منجر به جلوگیری از تجویز اشتباه و تاثیر عکس دارو می‌شود.
سیستم مدیریت بهداشت و درمان مبتنی بر مدیریت دانش، توانایی تجزیه و تحلیل انواع دانش‌های پیچیده همانند دانش کلینیکی ذخیره شده در انبارها را، فراهم می‌نماید. بنابراین بهترین تجارب کلینیکی به طور مستمر به روزرسانی می‌شوند که نیازی ضروری برای تشخیص و تجویز بهتر است.





3- توانمندی‌های مدیریت دانش


در این قسمت به شرح توانمندی‌های مختلف مدیریت دانش می‌پردازیم. این توانمندی‌ها در قالب چارچوبی شامل فرآیندهای ارائه، شخصی‌سازی ، همکاری، فرآیند، انتشار و توزیع، جستجوی یکپارچه، دسته‌بندی، یکپارچه‌سازی طبقه‌بندی شده‌اند. چارچوب توانمندی‌ها برای اهرم‌سازی دانش موجود و خلق دانش جدید از طریق فرآیند پیوسته آموزش در حلقه‌های یادگیری دانش، طراحی گردیده است. شکل 1 این توانمندی‌‌ها را به صورت چارچوبی برای سیستم‌های مدیریت بهداشت و درمان نشان می‌دهد.
توضیح مختصری از هر یک از توانمندی‌های مدیریت دانش در ذیل ارائه شده است.



• ارائه: شخصی‌سازی دستیابی و نمایش نتایج تعاملات کاربر و سیستم
• شخصی‌سازی: قابلیت دسترسی کاربران به اطلاعات مرتبط با حوزه کاری خود
• همکاری: برقراری ارتباط بین افراد از طریق انجمن‌های خبرگی
• فرآیند: مشارکت کاربران، در فرآیندهای کاری مرتبط با حوزه‌ کاری خود
• انتشار و توزیع: ابزاری برای کسب و انتشار آسان دارایی دانشی کاربران
• جستجوی یکپارچه: سودمند بودن نتایج جستجوها برای کاربران و کاهش حجم انبوه اطلاعات
• دسته‌بندی: فراهم‌سازی امکان جستجو، خلق و مدیریت بسته‌های دانش برای کاربران
• یکپارچه‌سازی: اطمینان از هدایت یکپارچه و سازگار میان فعالیت‌های فوق و منابع دانشی




شکل 1- توانمندی‌های مدیریت دانش در سیستم‌های مدیریت بهداشت و درمان 1.png



شکل 1- توانمندی‌های مدیریت دانش در سیستم‌های مدیریت بهداشت و درمان



شکل 1- توانمندی‌های مدیریت دانش در سیستم‌های مدیریت بهداشت و درمان 2.png




4- بهداشت و درمان الکترونیک

مدیران مراکز بهداشت و درمان پیشرو دریافته‌اند که برای بقا و اخذ مزایای رقابتی می‌بایست دانش سازمانی را مدیریت و با سیستم تجارت الکترونیکی سازمان، که بهداشت و درمان الکترونیک نامیده می‌شود، یکپارچه نمود؛ بنابراین سازمان‌ها نیازمند زیرساخت و توانمندی‌هایی برای اطمینان از در دسترس بودن دانش مناسب، به شکل مناسب، برای افراد مناسب هستند.
طراحی بهداشت و درمان الکترونیک باید دو عنصر اصلی، فعالیت‌های مشتری‌گرا و مبتنی بر کسب‌وکار را در بر بگیرد. هر دوی این عناصر باید با زیرساخت‌های عظیم تکنیکی شامل انواع تکنولوژی‌ها، پشتیبانی شوند.
در طراحی زیرساخت‌های بهداشت و درمان الکترونیک هدف اصلی خلق ارزش برای مشتری و دستیابی به بهره‌وری عملیاتی برای سازمان، می‌باشد. هدف اول با ارائه پیش‌شرط‌های ارتباط یکپارچه در اکسترانت و اینترانت میان سازمان‌ها و واحدهای مختلف آن‌ها محقق می‌گردد. هدف دوم با ارائه پیش‌شرط‌های عملیاتی خدمات اصلی فرآیندهای کسب‌وکار (فرآیندهای کلینیکی، مالی و مدیریتی) تحقق می‌یابد.
توانمندی‌های معمول بهداشت و درمان الکترونیک شامل بازاریابی انطباقی، یکپارچه‌سازی داده‌های سازمان، فرآیندهای سفارش‌دهی، انبار، مالی، برقراری ارتباط با مشتریان و همکاران و پشتیبانی از آن‌ها، آموزش و غیره می‌باشد.




5- پشتیبانی از تصمیم کنشی و مبتنی بر دانش


سازمان‌‌های بهداشت و درمان دارای مشکلات یکپارچه‌سازی سیستم‌ها و دانش‌ها هستند که دو نوع مسئله از این موضوع نشأت می‌گیرد. مسئله اول مرتبط با مدیریت دانش است. دانش‌ها پراکنده‌اند و به اشتراک گذاشته نمی‌شوند، در نتیجه ناسازگار و متناقض هستند. بهداشت و درمان الکترونیک برای دستیابی به هوش تجاری نیازمند انبارش مناسب‌تر سیستم‌های پشتیبانی تصمیم (DSS) در جهت دسترسی و تجزیه و تحلیل دانش سازمانی هستند. مسئله دوم تکنیکی است. استفاده از پایگاه داده‌های متعدد در شرایط متفاوت، به اشتراک‌گذاری دانش و توسعه‌ی DSS را پیچیده‌تر می‌کنند.
استراتژی حل مشکل یکپارچه‌سازی فوق، طراحی و توسعه‌ی یک پایگاه دانش سازمانی  (EKW) منطقی  است که با استفاده از ساختار متداول دانش، سازگاری پایگاه دانش‌ها را موجب می‌شود. هدف اصلی EKW در مدیریت بهداشت و درمان ایجاد دسترسی به دانش‎های مرتبط با فرآیندهای کلینیکی، مدیریتی و مالی بهداشت و درمان برای کاربران مجاز می‌باشد. EKW ممکن است نیازمند یکپارچه‌سازی دانش‌های سیستم‌ها و منابع مختلف و در دسترس قرار دادن آن برای افراد مناسب، باشد.


ساختار طراحی EKW و پشتیبانی تصمیم متناظر آن در سیستم‌‌های مدیریت بهداشت و درمان در شکل 2 نشان داده شده است.
EKW برای ذخیره طیف عظیم دانش DSS به اشتراک گذاشته شده در سازمان، برطرف سازی نیازهای کابران متعدد واحدهای مختلف سازمانی، یکپارچه‌سازی فرآیندهای متعدد کسب و کار و ارائه دانش نامتناقض به DSS و برنامه‌های آن طراحی شده است.


ذخیره عملکردی دانش  (OKS)، دانش حاصل از منابع سیستم‌های متعدد را یکی می‌کند و به عنوان منبع دانش منطقی تصحیح شده برای سایر مخازن دانش، به کار می‌برد. پایگاه‌های وابسته‌ی دانش  شامل زیرمجموعه‌هایی از دانش به اشتراک‌گذاری شده سازمانی برای یک بخش (برای مثال فرآیندهای کسب و کار) است و محتوای این پایگاه‌ها برای اطمینان از سازگاری گزارش‌ها، نباید با EKW تناقضی داشته باشند. بعلاوه این پایگاه‌ها باید برای تطابق نوع تجزیه و تحلیل مورد نیاز کاربران هدف طراحی شوند- فرآیند تجزیه و تحلیل آنلاین  (OLAP)، پرس‌وجو، کاربرد موردی و ... . پایگاه مستقل دانش همانند پایگاه وابسته دانش است، به جز اینکه مضامین ممکن است مستقیما از منبع یا از هر مخزن دانشی تامین شوند، اما نیازی به سازگاری با EKW ندارند.
ابزارهای دسترسی  وسیله‌ای برای هوش تجاری از طریق محیط جستجوی موردی و مدیریت شده، OLAP، ابزارهای آماری تجزیه و تحلیل، استخراج دانش (پاسخ‌هایی که به سوالاتی جدید ختم می‌شوند) و دستیابی به برنامه‌های DSS در تمام سطوح، فراهم می‌آورند.


ابزارهای استخراج دانش، الگوها و روابط دانشی که ممکن است برای ساخت مدل‌های پشتیبان تصمیم‌گیری یا پیش‌بینی رفتار سودمند باشند، شناسایی می‌نماید. این ابزارها فرآیند تصمیم‌گیری را به وسیله‌ی فراهم‌ساختن دانش‌های مرتبط تسهیل می‌کنند؛ بدون استفاده از این ابزارها کاربران قادر به تصمیم‌گیری در زمان مناسب نخواهند بود. می‌بایست دانش جدید را برای به روزرسانی مستمر و استفاده از بهترین تجارب در یک یا چند پایگاه داده درج نمود. تکنیک‌های بصری‌سازی داده  که فرآیند تفسیر دانش جدید را تسهیل می‌نماید، می‌تواند به صورت ترکیبی با انبار دانش به کار برده شود.
استخراج دانش کاربردهای فراوانی در بهداشت و درمان دارد: تجزیه و تحلیل و مدیریت بازار، تجزیه و تحلیل و مدیریت ریسک، کشف سوء استفاده و غیره. دانش‌های متداول استخراج شده از این کاربردها شامل ارتباطات، سلسله مراتب‌ها، استثناها و پیش‌بینی‌ها می‌باشد. در بهداشت و درمان استخراج دانش به تشخیص هزینه‌ها، تعداد بیماران، میزان استفاده از مرکز اورژانس، آزمایشگاه و اتاق عمل کمک می‌نماید.
به طور خلاصه مزایای حاصل از EKW ممکن است مستقیما در تسهیل دسترسی به دانش و بهره‌وری عملیاتی منعکس گردد. اگرچه مزایای غیرمستقیم مربوط به بهبود رضایت مشتریان، تسهیل شرح دانش و انتشار دانش برای کاربران DSS باشد. کاربردهای DSS بیشترین سهم را در ایجاد مزیت رقابتی دارند. با استفاده از DSS تجزیه و تحلیل‌های متفاوتی می‌توان انجام داد، به ویژه تجزیه و تحلیل سوابق جمعیت که در مدیریت مراقبت‌های بهداشتی بیماران سودمند است و به شکل‌دهی برنامه‌هایی در مدیریت پزشکی و مدیریت بیماری نیز کمک می‌نماید.




شکل 2- ساختار پشتیبانی تصمیم مبتنی بر دانش در سیستم‌های مدیریت بهداشت و درمان.png



شکل 2- ساختار پشتیبانی تصمیم مبتنی بر دانش در سیستم‌های مدیریت بهداشت و درمان


 




6- نتیجه‌گیری


تبدیل رو به افزایش سازمان‌های مراقبت‌های بهداشتی از سازمان‌های محلی مستقل به سازمان‌های ناحیه‌ای و ملی یکپارچه منجر به تجدید نقش‌ سیستم‌‌های اطلاعاتی گردیده است. استفاده گسترده‌تر از تکنولوژی‌های ارتباطی برای افزایش بهره‌وری و ایجاد تغییراتی در فرآیندهای ارائه مراقبت‌های بهداشتی می‌تواند منجر به بهبود عملکرد سیستم‌های مراقبت‌های بهداشتی و ارتقا حفاظت از اطلاعات شخصی بهداشت و درمان گردد. این پژوهش توانمندی‌ها، زیرساخت‌های فنی و ساختار پشتیبانی تصمیم سیستم مدیریت بهداشت و درمان مبتنی بر مدیریت دانش را ارائه نموده است.
تصمیم‌گیری فعالیتی مبتنی بر دانش است. EKW با قابلیت فراهم‌سازی دستیابی آسان‌تر به دانش برای تصمیم‌گیری، بهبود کیفیت مراقبت‌های بهداشتی بیماران و ارائه خدمات به آنان و کاهش هزینه‌های مراقبت‌های بهداشتی را ممکن می‌سازد.


 


درباره ما | ارتباط با ما | اخبار | محصولات | کارفرمایان | کتابخانه | مجله مطالعات مدیریت دانش | پرسشهای متداول | سایتهای مرتبط | تصاوير | همکاری با ما | نقشه سايت