پشتیبانی
رزومه مشاوران توسعه آينده
مدیریت دانش چیست؟
درباره ما | ارتباط با ما | همكاري با ما
اخبارمحصولاتكارفرمايانكتابخانهپرسشهاي متداولسايتهاي مرتبطتصاوير

مجله الكترونيكي مطالعات مديريت دانش

مدیریت دانش در واحد تحقیق و توسعه شرکت ساسول




مدیریت دانش در واحد تحقیق و توسعه شرکت ساسول



احمد سپهری / کارشناس ارشد مدیریت دانش
مشاوران توسعه آینده







مقدمه

امروزه تحقیق و توسعه (D&R)  در سازمان‌ها وابسته به دانش نوآورانه برای توسعه‌های جدید و بهبود فن‍اوری‌های موجود است. نگرش کارکنان نسبت مدیریت دانش از اهمیت زیادی برخوردار است و این افراد هستند که منابع نوآوری مورد نیاز برای تولید و توسعه فرآیندها و خدمات جدید برای یک سازمان را خلق می‌کنند. در اقتصاد دانش بنیان، تحقیق و توسعه عامل بسیار مهمی جهت نوآوری و حفظ توان رقابتی شرکت‌ها است.


ساسول یک گروه پتروشیمی جهانی است که اکنون در نقاط مختلف دنیا در حال فعالیت است. این شرکت در سال 1950 در کشور آفریقای جنوبی با هدف کاهش وابستگی این کشور به تامین محصولات نفتی از خارج تشکیل شد. برای رسیدن به این هدف، ساسول با استفاده از فناوری تروپش فیشر ، در حال حاضر بیش از 35 درصد از سوخت کشور آفریقای جنوبی را تولید می‌کند. در سال 1955 مدیریت ساسول یک آزمایشگاه و مرکز تست با 70 تکنسین و دانشمند تاسیس کرد. دو سال بعد و در سال 1957 مرکز تحقیق و توسعه این شرکت به صورت رسمی تشکیل شد و با نام "مرکز تکنولوژی ساسول" شروع به کار کرد. این مرکز از ابتدا تا کنون متخصصان بسیاری را در حوزه‌های مختلف مهندسی و علوم استخدام نموده و در حال حاضر بیش از 500 متخصص در این مرکز مشغول به‌کار می‌باشند.
سازمان‌ها از امکان تحقیق و توسعه به منظور ارتقاء محصولات و خدمات، اطمینان از دستاوردهای سازمان و حفظ مزیت رقابتی استفاده می‌کنند. بنابراین افرادی که در این واحد مشغول به ‌کار هستند معمولاً دارای تحصیلات عالی می‌باشند. این افراد بخش مهمی از "دانشکاران" سازمان را تشکیل می‌دهند که با بهره‌گیری از دانش و تجربه خود محصولات و خدمات شرکت را بهبود داده و در حفظ نوآوری و مزیت رقابتی پایدار سهم بسزایی دارند.


این پژوهش با هدف "سنجش درک کارکنان واحد تحقیق و توسعه ساسول از مدیریت دانش" انجام شده است. همچنین این مطالعه نگرش مدیریت تحقیق و توسعه ساسول نسبت به مدیریت دانش را مورد ارزیابی قرار می‌دهد، زیرا تدوین یک استراتژی مدیریت دانش به توانایی مدیریت تغییر در فرهنگ سازمانی بستگی دارد. مواردی که در این مطالعه به آن اشاره می‌شود حاصل ترکیب نظرات کارکنان شرکت ساسول در خصوص تدوین یک استراتژی موفق در مدیریت دانش و اقدامات مرتبط با آن است. نتایج کلیدی این مطالعه در سال 2012 در یک کنفرانس بین‌المللی با حضور متخصصان مدیریت دانش و اساتید این حوزه ارائه شده است.




مدیریت دانش در تحقیق و توسعه ساسول


سازمان‌ها برای استفاده بهینه از منابع دانش خود باید رویکردهای مناسب مدیریت دانش را به عنوان یک راه حل  ارتقاء کسب و کار اتخاذ نمایند. دانش ماهیت پیچیده‌ای دارد اما به طور کلی می‌توان آن را "دانستن چگونگی انجام کار در راستای تحقق منافع سازمان" تعریف کرد. برای موفقیت در تحقیق و توسعه یک سازمان، مهم‌ترین عامل دانش است که به عنوان سرمایه نامشهود ایفای نقش می‌کند. این موضوع برای تمامی سازمان‌ها صادق است اما در شرکت‌هایی مانند ساسول که کسب و کار فناوری محور  دارند، از اهمیت بسزایی برخوردار است.
در یک محیط دانش‌محور مانند تحقیق و توسعه شرکت‌ها، حفظ و به‌کارگیری اطلاعات و دانش ایجاد مزیت رقابتی می‌کند. علاوه بر این دانستن چگونگی انجام کار در یک مرکز تحقیق و توسعه امری حیاتی است. بنابراین مدیریت دانش و استراتژی پشتیبانی کننده آن به عنوان یک منبع دانشی، بخش جدایی ناپذیر موفقیت یک مرکز تحقیق و توسعه است. معیارهای ساسول برای تدوین استراتژی مدیریت دانش، تمرکز بر الگوبرداری از شرکت‌های موفق دنیاست. معیارهای انتخاب استراتژی‌های مدیریت دانش ساسول عبارتند از:


• بهتر از شیوه‌های قبلی باشد؛
• اثبات شده باشد؛
• قابلیت اجرا در سراسر ساسول را داشته باشد؛
• مقرون به صرفه، قابل پیاده‌سازی و پایدار باشد؛
• ارزش‌های آشکار و مورد نظر را به سازمان اضافه کند.


این معیارها از ترکیب تجارب داخلی و خارجی سازمان و توصیه‌های مجامع علمی بدست آمده است. براساس این معیارها و هرم تعالی مدیریت دانش ساسول، استراتژی فعلی مدیریت دانش واحد تحقیق و توسعه تدوین شده است. هرم تعالی مدیریت دانشی که در حال حاضر ساسول از آن استفاده می‌کند، تمام جنبه‌های مدیریت دانش را پشتیبانی کرده و حامی حرکت سازمان در مسیر تعالی است.




همانطور که پیش‌تر اشاره شد برای تدوین یک استراتژی موفق مدیریت دانش سازمان نیاز دارد تا فرهنگ به‌اشتراک‌گذاری دانش در سازمان رواج پیدا کند. هرم تعالی مدیریت دانش ساسول بر اهمیت انتقال دانش در سطوح مختلف سازمان در راستای ارتقاء سطح دانش تاکید دارد. پس از بهبود و ارتقاء سطح دانش، گام بعدی، ایجاد و ترویج یک سازمان یادگیرنده است که منجر به توسعه سطوح شایستگی کارکنان در سازمان خواهد شد. براساس این استدلال، اگر شایستگی کارکنان به‌طور مداوم بهبود یابد، کارکنان ممکن است انگیزه بیش-تری برای مشارکت در ارتقاء دانش سازمان داشته باشند.

توانایی یک سازمان برای کسب دانش و استفاده از آن می‌تواند به حفظ مزیت رقابتی آن کمک کند. یکی از استراتژی‌های توسعه سازمان‌هایی مانند ساسول، سرمایه‌گذاری مشترک با سازمان‌های داخلی و خارجی برای ورود به بازارهای جدید است. مهارت و دانش کافی در انتخاب هم‌پیمانان می‌تواند نقش بسزایی در موفقیت مشارکت با سایر سازمان‌ها ایفا کند. تشکیل موفق یک سرمایه‌گذاری مشترک و مدیریت آن مستلزم آن است که سازمان حوزه‌های مختلف کسب و کار را شناسایی کرده و دانش تخصصی آن حوزه را کسب نماید. مدیریت دانش کارامد در یک مرکز تحقیق و توسعه می‌تواند به‌عنوان یک مزیت رقابتی در شکل‌گیری این سرمایه-گذاری تاثیرگذار باشد. برای تحقق بخشیدن ظرفیت‌های نوآورانه، سازمان باید قادر باشد به‌طور مداوم اقدامات ذیل را انجام دهد:

• شناسایی راه‌های جدید انجام کسب وکار؛
• توسعه فناوری‌ها و محصولات جدید؛
• ورود به بازارهای جدید.

در تحقیق و توسعه ساسول، توجه به نوآوری یکی از اهدف حیاتی در توسعه شرکت و تولید محصولات جدید و مقرون به‌صرفه است. یکی دیگر از اهداف اصلی این واحد تدوین استراتژی مدیریت دانش به‌منظور تسهیل موثر و کارامد دانش در میان کارکنان سازمان است. اگر کارکنان دانش و تجربه خود را به اشتراک بگذارند، ترکیب ایدهای جدید و تجربیات گذشته منجر به بهود فرایندهای تولید و ارائه محصولات جدید خواهد شد. بنابراین در فرایند مذکور کارکنان نقش کلیدی را بازی می‌کنند و بر همین اساس می‌بایست احساسات و ادراکات کارکنان در تدوین استراتژی‌های مدیریت دانش مورد توجه قرار گیرد. برداشت کارکنان از استراتژی-های مدیریت دانش می‌تواند موجب ایجاد انگیزه کارکنان برای به‌اشتراک‌گذاری دانش و خلق ایده شود و یا کارکنان را از مشارکت در این فرایند دلسرد کند.
در بسیاری از سازمان‌ها استراتژی‌های مدیریت دانش با فرض ایجاد و حفظ مزیت رقابتی و افزایش نوآوری و بهره‌وری تدوین می‌شود. محققان و پژوهشگران معتقدند که ایجاد ساختار و گسترش پایگاه دانش می‌تواند در اثربخشی فرایندهای تحقیق و توسعه و بهبود آن اثرگذار باشد. در دسترس بودن دانش و تجربیات می‌تواند کارکنان را در خلق نوآوری کمک کند، زیرا دلایل موفقیت‌ها و شکست‌های سازمان در حوزه‌های مختلف قابل دسترسی است و در این بین انتخاب بهترین مسیر برای خلق ایده و نوآوری با قابلیت اطمینان بیشتری انجام می‌شود. استراتژی‌های مدیریت دانش در ساسول با هدف درک اهمیت مدیریت دانش در بین تمامی کارکنان (از سطوح پایین تا سطح مدیریت) اتخاذ و ابلاغ شده است.

Sasol30.jpg

روش‌شناسی تحقیق
در این پژوهش از روش تحقیق کمی برای شناسایی میزان درک کارکنان تحقیق و توسعه ساسول از مدیریت دانش استفاده شده است. بدین منظور شاخص‌هایی نظیر میزان سابقه‌کاری، جنسیت، میزان تحصیلات و نژاد کارکنان در انتخاب جامعه آماری موثر بوده ‌است. جامعه آماری این پژوهش را 200 نفر از کارکنان تحقیق و توسعه ساسول تشکیل داده‌اند. پرسشنامه تدوین شده با هدف شناسایی تمامی عوامل تاثیرگذار بر درک کارکنان از مدیریت دانش در تحقیق و توسعه ساسول به صورت آنلاین در اختیار افراد قرار گرفته است.

تجزیه و تحلیل و تفسیر داده‌ها
همانطور که قبلا اشاره شد هدف اصلی این پژوهش شناسایی درک کارکنان واحد تحقیق و توسعه ساسول از مدیریت دانش و به خصوص استراتژی‌های فعلی مدیریت دانش در شرکت است. برای پاسخ به این سوال در ابتدا می‌بایست سطح آشنایی کارکنان با مفاهیم مدیریت دانش مورد سنجش قرار می‌گرفت. 80 درصد از پاسخ دهندگان به سوالات با مفاهیم مدیریت دانش آشنا بودند. همچنین 67 درصد از پاسخ‌دهنگان نیز با استراتژی‌های موجود مدیریت دانش ساسول آشنایی نسبی داشتند.
بسیاری از پژوهشگران معتقدند که وجود یک رهبر دانشی  برای استقرار نظام مدیریت دانش در سازمان بسیار کارساز است. رهبر دانش معمولاً با حمایت مدیر ارشد دانش نقش یک قهرمان دانش  را ایفا می‌کند. این نقش نباید به عنوان یک مجموعه جدا و در واحدی مستقل تعریف شود، بلکه قهرمان دانش می‌بایست توسعه کیفیت فرایندهای مدیریت دانش را در سراسر مرزهای سازمان تشویق کند. محققان معتقدند قهرمان دانش وظیفه دارد با نوآوران و رهبران سازمان همکاری‌ نموده تا دانش‌های موجود را ارتقا دهند و فرایند نوآوری در سازمان را  نهادینه کنند که این فرایند منجر به خلق دانش‌ مورد نیاز فرایندهای کاری در درون سازمان می-شود. نتایج در ساسول نشان داد که تنها 23 درصد از کارکنان تحقیق و توسعه با نقش قهرمان دانش آشنا هستند و 60 درصد از پاسخ‌دهندگان عنوان کردند که وظایف قهرمان دانش را به خوبی درک نمی‌کنند.

هنگامی که از پاسخ‌دهندگان در خصوص اهمیت مدیریت دانش در ساسول پرسیده شد، 61 درصد توجه به این موضوع در تحقیق و توسعه ساسول را مهم تلقی کردند. همچنین 52 درصد از پاسخ‌دهندگان با استراتژی‌های مدیریت دانش در ساسول آشنا بودند. این نتایج نشان می‌دهد اکثر کارکنان تحقیق و توسعه ساسول مدیریت دانش را به عنوان یک دارایی مهم در این واحد به‌حساب آورده و با استراتژی‌های پشتیبانی کننده از اجرای موثر آن آشنا هستند.

ارزش درک شده از مدیریت دانش
بابررسی پرسشنامه‌ها، 72 درصد از پاسخ‌دهندگان معتقد بودند که مدیریت دانش می‌تواند به عنوان مزیت رقابتی سازمان در پیشبرد اهداف کلان موثر باشد. همچنین در پاسخ به سوالی در خصوص "میزان خلق ارزش فردی مدیریت دانش برای کارکنان و تاثیر بر مشارکت در سازمان"، 24 درصد به تاثیرگذاری زیاد و 46 درصد به تاثیرگذاری متوسط این امر اشاره کردند. علاوه بر این 44 درصد از کارکنان به بهبود نوآوری از طریق مدیریت دانش در تحقیق و توسعه ساسول اشاره کردند و 35 درصد از پاسخ‌دهندگان معتقدند که استراتژی-های فعلی مدیریت دانش انتقال دانش میان کارکنان را بهبود داده است.

جکسون و هیت معتقدند که تحقیق و توسعه در یک سازمان نوآور، مظهر شکل‌گیری توانایی‌های مبتنی بر دانش است که برای حفظ مزیت رقابتی تلاش می‌کند. یک سازمان نوآور همواره در حال یادگیری، بهبود توانایی و افزایش مهارت‌های کارکنان است تا اطمینان لازم در خصوص حفظ مزیت رقابتی به‌وجود آید.80 درصد پاسخ‌دهندگان مدیریت دانش را پایه و اساس یک سازمان یادگیرنده می‌دانند در حالیکه 72 درصد از کارکنان معتقدند مدیریت دانش پشتیبان حفظ مزیت رقابتی در شرکت است. اکثر پاسخ‌دهندگان (70درصد) به توانایی اقدامات مدیریت دانش در بهبود به‌اشتراک‌گذاری دانش در تحقیق و توسعه ساسول اشاره کردند. درک کلی کارکنان از مدیریت دانش بیانگر این است که:

"مدیریت دانش یک استراتژی با ارزش برای تحقیق و توسعه ساسول است که می‌تواند عملکرد کارکنان را بهبود بخشد و در نتیجه بهبود عملکرد سازمان، مزیت رقابتی پایدار و سودآوری را به همراه داشته باشد".

مدیریت و استراتژی مدیریت دانش
به‌منظور بررسی یک طرح نوآورانه در مدیریت دانش (مانند توسعه و اجرای یک رویکرد جدید)، وجود استراتژی مناسب در راستای پشتیبانی از طرح و موفقیت آن بسیار موثر است و بدون وجود این سطح پشتیبان، اقدامات اجرایی کارا نخواهد بود. تاکید بر مشارکت مدیریت سازمان در فعالیت‌های مدیریت دانش بیانگر توجه به این موضوع و حمایت از آن است که موجب ایجاد اعتماد و اطمینان در میان کارکنان می‌شود. همچنین پشتیبانی فعال مدیران سازمان از اقدامات مدیریت دانش موجب به ‌رسمیت شناختن مدیریت دانش و بهبود عملکرد شاخص‌های موثر بر آن می‌شود. در تحقیق و توسعه ساسول، 41 درصد از کارکنان حمایت جدی مدیران ارشد شرکت از اقدامات مدیریت دانش را خوب توصیف کرده‌اند. با این‌حال 41 درصد از پاسخ-دهندگان بر این عقیده هستند که ترویج فرهنگ مدیریت دانش از سوی مدیران در حد بسیار کمی بوده است.
تقریباً نیمی از پاسخ‌دهندگان تدوین استراتژی‌های مدیریت دانش را برگرفته از فرهنگ سازمانی شرکت نمی‌دانند. علاوه بر این 56 درصد از کارکنان معتقدند اقدامات مدیریت دانش درسطح مدیریتی شرکت کم و یا متوسط است و تمرکز بر روی سطوح کارمندی وکارگری است. این امر در بلند مدت ارتباط بین سطوح مدیریتی با لایه‌های پایین سازمان را قطع می‌کند و در نتیجه استراتژی‌های تدوین شده کارایی لازم را نخواهد داشت. براساس این یافته‌ها می‌توان نتیجه گرفت که اهمیت  موضوع مدیریت دانش در فرهنگ سازمانی شرکت شفاف نیست و مدیران شرکت در این زمینه اقدامات قابل توجهی انجام نداده‌اند.

نتیجه‌گیری
با توجه به نتایج به‌دست آمده می‌توان نتیجه گرفت که تحقیق و توسعه در شرکت وابسته به دانش است و توسعه سیستم‌های موجود با استفاده از رویکردهای مدیریت دانش موجب ارتقاء فناوری‌های شرکت، بهبود فرایندهای کاری و در نتیجه ارتقاء عملکرد و بهره‌وری می‌شود. همچنین مشخص شد که برداشت کارکنان واحد تحقیق و توسعه در خصوص استفاده موثر از مدیریت دانش بسیار مهم است.
این مطالعه به‌طور خاص بر سنجش درک کارکنان واحد تحقیق و توسعه ساسول از مدیریت دانش انجام شده است. به‌طور کلی مشخص شد که کارکنان تحقیق و توسعه ساسول برداشت مثبتی از ارزش مدیریت دانش در دو سطح فردی و سازمانی (استراتژیک) دارند.
یکی از نکات برجسته این تحقیق عدم شناخت کافی کارکنان تحقیق و توسعه ساسول از وظایف قهرمان دانشی است. شناسایی شکاف‌های دانشی، تسهیل به‌اشتراک‌‌‌گذاری دانش، خلق نوآوری در شرکت از جمله وظایف قهرمان دانشی است که شناخت کارکنان در این خصوص نقش کلیدی در بهبود عملکرد مدیریت دانش دارد.

از دیگر نکاتی که می‌بایست به‌آن توجه کرد حمایت بیش‌تر ‌مدیران شرکت از اقدامات مدیریت دانش در تحقیق و توسعه ساسول است به ‌نحوی‌که انگیزه و اعتماد در کارکنان را افزایش دهد. توجه مدیران و کارکنان تحقیق و توسعه ساسول به اهمیت مدیریت دانش و توسعه استراتژی‌های مدیریت دانش با توجه به فرهنگ-سازمانی نیز از دیگر نکاتی است که می‌بایست به آن توجه شود. در نهایت، مدیریت ساسول باید تسهیلات بیش‌تری برای حمایت از مدیریت دانش ایجاد نماید به‌طوری که برای کارکنان قابل رویت باشد. همچنین استفاده از نظرات کارکنان در تدوین استراتژی‌های مدیریت دانش، راه‌کارهای اجرایی و بازنگری آن می‌تواند سهم بسزایی در موفقیت شرکت داشته باشد. از مزایای اجرای این رویکرد افزایش بهره‌وری و عملکرد کارکنان در این واحد و توسعه فناوری‌ها و خلق ایده‌های نوین است.

 

 

درباره ما | ارتباط با ما | اخبار | محصولات | کارفرمایان | کتابخانه | مجله مطالعات مدیریت دانش | پرسشهای متداول | سایتهای مرتبط | تصاوير | همکاری با ما | نقشه سايت