پشتیبانی
رزومه مشاوران توسعه آينده
مدیریت دانش چیست؟
درباره ما | ارتباط با ما | همكاري با ما
اخبارمحصولاتكارفرمايانكتابخانهپرسشهاي متداولسايتهاي مرتبطتصاوير

مجله الكترونيكي مطالعات مديريت دانش

مدیریت دانش ضمنی در فرآیند تحقیق و توسعه صنعت خودرو




مدیریت دانش ضمنی در فرآیند تحقیق و توسعه صنعت خودرو



ارژنگ یزدی
کارشناس مدیریت دانش
مشاوران توسعه آینده
مأخذ: IEEE CONFERENCE PUBLICATIONS




مقدمه


اقتصاد دانش‌بنیان، به عنوان یک شکل جدید از اقتصاد همراه با روند جهانی‌شدن و استفاده گسترده از فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی، در دنیایی که اقتصاد همه‌چیز را کنترل می‌کند، درحال ظهور است. بازار خودرو، در این شرایط، هر چه بیشتر پیچیده می‌شود و متغیرهای دخیل در آن، توسط موجی از فنون پیشرفته و کوتاه شدن مستمر چرخه عمر خودرو، هدایت می‌شوند. بنابراین عملکرد و تحول سازمان‌های خودروساز، به طور عمده دیگر به منابع سنتی نظیر سرمایه، مواد خام و نیروی کار بستگی ندارد. دانش، به خصوص نوع ضمنی آن، به مؤثرترین و مهم‌ترین منبع در ارتقاء بهره‌وری  تبدیل می‌شود. دانش ضمنی، منبعی ضروری است که شایستگی محوری  سازمان را سبب می‌شود و مزیت رقابتی  پایدار به همراه دارد. به منظور استفاده کامل از تجارب و تخصص کارکنان سازمان و دستاوردهای سازمان‌های دیگر در صنعت خودرو و همچنین ترویج نوآوری دانشی، کاهش هزینه‌های تحقیق و توسعه (R&D) و افزایش بهره‌وری تحقیق و توسعه در محصولات جدید، سازمان‌های خودروساز چاره‌ای ندارند مگر آن‌که مدیریت دانش ضمنی را در فرآیندهای عادی مدیریتی و عملکردی خود وارد سازند و بدین ترتیب، به احتیاجات مدیریتی نوین برای رقابت در بازار خودرو پاسخ گویند.




مدیریت دانش ضمنی


دانش عبارت است از اطلاعات، داده، تصاویر، ارزش‌های استاندارد و علائم اجتماعی دیگر که توسط ذهن انسان مرتب شده‌اند. دانش با توجه به ویژگی‌هایش، می‌تواند به دو نوع صریح و ضمنی طبقه‌بندی شود. دانش صریح به زبان‌های مختلف در رسانه‌ها و محیط‌های انتقال ثبت و ضبط می‌شود و تدوین و رمزگشایی از آن به منظور برقراری ارتباط و به‌اشتراک‌گذاری آن نسبتاً آسان است. این درحالی است که دانش ضمنی تعمیم و بسط تجارب، بصیرت و فهم افراد از محیط اطراف است و بر اساس ارزش‌های استاندارد و آگاهی و دانایی‌های خاص امکان‌پذیر است. دانش، بر خلاف دارایی‌های ملموس ، برای افراد بازدهی فزاینده خواهد داشت و چنانچه این دانش به درستی مدیریت شود و در سازمان توزیع گردد، ارزش آن به صورت نمایی افزایش خواهد یافت. مدیریت دانش، نوع جدیدی از روش‌های مدیریت است که قادر است فناوری، اطلاعات و منابع انسانی را به طور مؤثر ادغام کرده و به منظور به حداکثر رسانی بازده، دانش را در سازمان منتشر نماید که در طولانی مدت موجب حفظ شایستگی‌های اصلی سازمانی خواهد گردید. دانش ضمنی هنگامی‌که توسط افراد فراگرفته و انباشته می‌شود، خاصیت ضمنی بودن آن بیشتر شده و در نتیجه تدوین و رمزگشایی از آن مشکل‌تر می‌گردد. انتقال دانش مناسب به فرد مناسب و در زمان صحیح، از طریق مدیریت دانش موجود، باعث گسترش خلق دانش جدید می‌شود. چکیده مدیریت دانش ضمنی، همانند شکل 1 خلاصه می‌گردد:



شکل 1مدیریت دانش ضمنی.png


شکل 1: مدیریت دانش ضمنی




فرآیند تحقیق و توسعه در صنعت خودرو

فرآیند تحقیق و توسعه خود شامل تعدادی زیرفرآیند است (مانند مدیریت، طراحی، سازمان‌دهی و غیره). در این مقاله هدف معرفی فرآیندهای محوری تحقیق و توسعه در صنعت خودرو می‌باشد. آغاز این فرآیندها راه‌اندازی پروژه و مرحله پایانی آن رسیدن به تولید انبوه است که به 5 مرحله تقسیم‌بندی می‌شود:



1. مرحله برنامه‌ریزی: هدف از مرحله برنامه‌ریزی، تأیید اهداف محصول است و در نهایت از طریق مطالعات بازار و تحلیل امکان‌سنجی، شمای کلی از اهداف محصولات جدید ترسیم می‌شود (شکل 2). مطالعات بازار  در حقیقت همان فرآیند یادگیری و استاد شدن در توضیح روند مصرف و پیش‌بینی خواسته‌های مصرف‌کنندگان خودرو از طریق جمع‌آوری، مرتب‌سازی، و تجزیه‌ و تحلیل اطلاعات بازار مرتبط می‌باشد. تحلیل امکان‌سنجی  پروژه عبارتست از تهیه و آماده‌سازی سند پروپوزال پروژه بر طبق گزارش حاصل از مطالعات بازار و تأیید مدل خودرو و تعیین اهداف بازاریابی. پس از این مرحله، شکل‌دهی اولیه اهداف طراحی مدل جدید خودرو می‌تواند انجام شود.



شکل2 نقشه راه فناوری برای تحقیقات اولیه.png


شکل2: نقشه راه فناوری برای تحقیقات اولیه



2. مرحله طراحی مفهومی: دراین مرحله، تیم R&D باید طرح توسعه را به تفصیل تهیه و تدوین نموده، گلوگاه‌های زمانی هر مرحله را تعیین و منطق وظایف را مشخص کند. به علاوه هزینه‌های تولید و توسعه به موقع را کنترل نموده و لیستی از کلیه قطعات مهندسی ارائه دهد به گونه‌ای که مراحل بعدی بتواند با موفقیت اجرا شود. وظیفة اصلی در این مرحله، تهیة نقشه‌های مهندسی از جانمایی اجزای خودرو به همراه طراحی تیپ و ظاهر خودرو است.



3. مرحله طراحی تفصیلی: در این قسمت، تیم R&D، طراحی تمامی قطعات مهندسی و مونتاژ را به پایان می‌رساند. طراحی تفصیلی بیشتر با مشکلاتی که ممکن است هنگام مونتاژ قطعات و خودرو پیش آید، سرو کار دارد و تضمین می‌کند که خودرو تولید شده در نهایت، اهداف کلی طراحی را برآورده می‌سازد. در این مرحله، هر یک از قطعات و اجزای خودرو به طور جداگانه، توسط واحد مربوطه طراحی شده و سپس هر واحد، مستندات و نقشه‌های طراحی خود را به موقع به تیم R&D، ارجاع می‌دهد.



4. تولید نمونة آزمایشی خودرو و انجام برآوردها: نمونه آزمایشی خودرو توسط کارگاه مدلسازی  و بر طبق محاسبات طراحی تفصیلی و همچنین نیازهای آزمایشات بعدی، ساخته می‌شود. آزمایشاتی که بر روی نمونه آزمایشگاهی انجام می‌گیرد، عبارتند از تست عملکرد  و قابلیت اطمینان . پس از پایان یافتن آزمایشات، نحوه عملکرد و نوع مدل جدید خودرو به تأیید می‌رسد و پروژه از این پس وارد فاز تولید می‌شود.



5. راه‌اندازی مرحله تولید: وظیفة اصلی در این مرحله، انجام کارهای مربوط به پیش از تولید انبوه است که شامل ایجاد زنجیرة فرآیند تولید، آماده‌سازی تجهیزات تولید و جایگذاری خطوط تولید می‌باشد. دراین مرحله تیم ‌R&D، خطوط پرس، جوش‌کاری، رنگ‌آمیزی و مونتاژ نهایی را کامل نموده و قابلیت اطمینان محصولات را از طریق حجم کوچک تولید، بررسی و تأیید می‌نماید. زمانی که خودرو قابل فروش باشد، تولید انبوه آغاز می‌گردد.



نقش دانش ضمنی در هر مرحله از فرآیند تحقیق و توسعه

تحقیق و توسعه در صنعت خودرو، روندی بسیار پیچیده، نظام‌مند و نوآورانه است که به مجموعه‌ای از همه انواع منابع R&D نیاز دارد تا به اثرات هم‌افزاینده  دست یابد و در نهایت قادر به تبدیل نیاز مشتریان و دانش فنی به محصولات و روش‌ها باشد. دانش ضمنی در فرآیند R&D، که به طور عمده از تجربیات کارکنان و دستاوردهای دانشی حاصل از تلاش‌های آنان تشکیل می‌شود، مهمترین نقش را در میان تمام منابع R&D بازی می‌کند. جدول 1 نمونه‌ای از دانش ضمنی اصلی در هر مرحله از فرآیند R&D خودرو را نشان می‌دهد.




جدول 1: دانش ضمنی در فرآیند تحقیق و توسعه صنعت خودرو
جدول دانش ضمنی در فرآیند تحقیق و توسعه صنعت خودرو.png




مدل مدیریت دانش ضمنی در فرآیند تحقیق و توسعه (R&D) صنعت خودرو

در کل فرآیند R&D خودرو، کار واحدهای هدف‌گذاری استراتژیک، ارتباطات، به اشتراک‌گذاری و تجمع دانش ضمنی و توسعه و گسترشی که توسط سازمان به وجود می‌آید، شدیداً با یکدیگر مرتبط هستند و یکدیگر را تحت تأثیر قرار می‌دهند. ارتباط میان این اجزاء در شکل 3 نشان داده شده است.



بخش هدف‌گذاری: در این مرحله، تیم تحقیق و توسعه برخی از کارهای آماده‌سازی برای مدیریت دانش ضمنی را انجام می‌دهد. به منظور تعیین دانشی که برای رسیدن به هدف نهایی مورد نیاز است، تیم R&D، اهداف پروژه تحقیق و توسعه را با توجه به شمای کلی از اهداف طراحی و هدف استراتژیک کلی، به چند هدف فرعی  تقسیم می‌کند.



شناسایی و کسب دانش ضمنی: شناسایی و کسب  دانش ضمنی به عنوان یک پیش‌شرط ضروری برای کار R&D، از طریق کار، تلاش و مطالعات دقیق و جزئی هر یک از اعضای تیم تحقیق و توسعه حاصل می‌شود. تحصیل دانش از دو طریق ممکن است: اگر دانش ضمنی بیرونی‌سازی  شده و در پایگاه دانش R&D، ذخیره شده است، به راحتی و مستقیماً از پایگاه قابل کسب است. در غیر این صورت، اگر در اعماق ذهن و ارزش‌های پرسنل نهادینه است، باید از طریق یک زیر سیستم، کاوش و استخراج شده به گونه‌ای که به دانش صریح تبدیل شده و به اشتراک گذارده شود.



تبدیل دانش ضمنی به صریح و به اشتراک‌گذاری: به منظور برداشتن موانع ناشی از تقسیمات کاری و جلوگیری از رقابت ناسالم، ضروری است که دانش ضمنی ارزشمند افراد در پایگاه دانش انباشته شده تا بنیه دانشی سازمان تقویت شود. بدین منظور، همان‌طور که در شکل 3 نشان داده شده، زیرسیستمی در سازمان در حال فعالیت است که مسئول انتقال دانش می‌باشد. مراحل آن به شرح ذیل است:



شکل 3 مدل مدیریت دانش ضمنی در فرآیند تحقیق و توسعه صنعت خودرو.png


شکل 3: مدل مدیریت دانش ضمنی در فرآیند تحقیق و توسعه صنعت خودرو



• اجتماعی‌شدن : عبارت‌است از کسب تجارب از اقدامات تحقیق و توسعه و به اشتراک‌گذاری آن میان اعضای تیم پروژه بدون بیرونی‌شدن. به عنوان مثال یک نیروی کار تازه‌وارد می‌تواند از طریق مشاهده نحوه کار همکاران خود بر مهارت و تجربة خود بیافزاید و پیچیدگی‌های کار آنان را یاد بگیرد.



• بیرونی‌شدن : این فرآیندی است که در خلال آن دانش ضمنی به دانش آشکار تبدیل می‌شود. به عنوان مثال اعضای تیم تجربه به دست آمده از اقدامات R&D را خلاصه‌سازی کرده و به نگارش در می‌آورند.



• ترکیب‌شدن : که عبارت‌است از فرآیند ترکیب و ادغام دانش آشکار در یک سیستم دانشی پیچیده‌تر؛ به عنوان مثال پرسنل می‌توانند از طریق جمع‌آوری، تنظیم و تحلیل دانش‌های به دست‌آمده از منابع مختلف، بر دانسته‌های خود بیافزایند و دانش جدید بیاموزند.



• درونی‌سازی: فرآیند تبدیل دانش آشکار R&D به دانش ضمنی و تبدیل این دانش به توانایی‌های عملی تیم R&D و هر یک از اعضای تیم؛ به عنوان مثال اعضای تیم می‌توانند با خواندن تعدادی کتاب بر غنای دانش‌های خود بیافزایند.




اجرای مدیریت دانش ضمنی در فرآیند R&D خودرو

پیاده‌سازی مدیریت دانش ضمنی در فرآیندهای تحقیق و توسعه صنعت خودرو، پروژه‌ای کاملاً سیستماتیک است و تنها در صورتی قابل درک است که فرآیندهای تحقیق و توسعه با فرآیندهای مدیریت دانش ضمنی ترکیب شوند و توسط محیط‌های سخت‌افزاری و نرم‌افزاری خاص مورد حمایت قرار گیرند؛ در عین حال، الگویی یکپارچه که بر جنبه‌های انسانی و فردی به عنوان عامل محرک مدیریت دانش تکیه کند، باید مورد پذیرش قرار گیرد. مجموعة این عوامل در شکل 4 نشان داده شده است. مشخصاً، مدیریت دانش ضمنی مؤثر باید جنبه‌های زیر را در بر بگیرد:



1. تعیین استراتژی قطعی برای مدیریت دانش ضمنی: هدف از مدیریت دانش ضمنی در فرآیندهای تحقیق و توسعه صنعت خودرو، باید خلق و تبدیل دانش باشد، به طوری‌که شرکت قادر باشد کیفیت عملیات و روند توسعه فعالیت‌های خود را بهبود دهد. دو نوع از استراتژی‌های مدیریت دانش ضمنی در فرآیند R&D صنعت خودرو موجود است: استراتژی رمزگشایی  (تدوین) و استراتژی شخصی‌سازی . استراتژی تدوین به معنای ذخیره کردن دانش مدون در پایگاه دانش است بدین منظور که پرسنل تحقیق و توسعه، به راحتی به آن دسترسی داشته باشند؛ در حالی‌که استراتژی شخصی‌سازی بدان معناست که دانش با شخص محقق یا پژوهشگر گره خورده است و عمدتاً از طریق تماس مستقیم میان افراد قابل به‌اشتراک گذاری است. بنابراین سازمان باید استراتژی مناسب را با توجه به راهبرد رقابتی کلی خود انتخاب کند و سازمان تنها از این روش می‌تواند دانش‌های مهم فرآیند تحقیق و توسعه را تسخیر کند.



2. ایجاد سیستم انگیزش  مؤثر: به دلیل سرعت بالای به‌روز رسانی دانش، طول‌عمر دانش کوتاه‌تر می‌شود و منجر به انحصار  دانش می‌گردد. انحصار دانش بدین معناست که صاحبان دانش به دلیل ریسک ناشی از کاهش قدرت، تمایلی به اشتراک دانش ندارند. برعکس، شرکت از کارمندان خود می‌خواهد دانش خود را به اشتراک بگذارند تا از این طریق سود دانش به حداکثر برسد و توانایی رقابت سازمان در بازار بهبود یابد. بنابراین سازمان‌ها مجبورند کوشش زیادی در جهت طراحی یک سیستم تشویقی برای به‌اشتراک‌ گذاری دانش مبذول داشته و بدین‌ترتیب کارکنان را به اشتراک، استفاده و خلق دانش ترقیب نمایند. سازمان‌ها از دو روش مادی  و معنوی  ویا ترکیبی از این دو به تشویق و انگیزش کارمندان خود اقدام می‌ورزند. طرز فکر کارمندان از این طریق نسبت به مدیریت دانش مثبت‌تر شده و دانش به طور مؤثر انتقال یافته و خلق، اشتراک و تبدیل آن با سرعت بیشتری صورت می‌پذیرد. به‌علاوه با حضور عوامل انگیزشی، کارکنان سعی می‌نمایند از یکدیگر پیشی گرفته و دانش را از دیگران بیاموزند و سپس آن را به صورت دانش ضمنی مورد قبول خود تغییر دهند.



3. ایجاد فرهنگ کسب‌وکار برتر: فرهنگ کاری برتر، به منظور تحقق بخشیدن به خلق، اشتراک و تبدیل دانش ضمنی به دانش آشکار بسیار حیاتی است. سازمان‌ها معمولاً تلاش دارند کارکنان خود را به خلاق بودن تشویق کنند. کارمندان در شرایط فرهنگی مبتنی بر اعتماد و حمایت‌گر از مدیریت دانش، تمایل بیشتری به اشتراک دانش ضمنی خود داشته و همچنین با علاقه‌مندی بیشتری به کسب دانش از دیگران، اقدام می‌ورزند. برای دست‌یابی به هدف ایجاد فرهنگ کسب‌وکار برتر که مروج مدیریت دانش ضمنی باشد، به دو عنصر "فرهنگ دانش‌محور " و "فرهنگ نوآورانه " نیاز داریم. در تئوری فرهنگ دانش‌محور، سازمان به دانش به عنوان مهم‌ترین منابع و دارایی‌های خود ارزش می‌نهد. در این نوع فرهنگ، سازمان خود مشوق کسب، خلق، تبادل و استفاده مؤثر از دانش است. در فرهنگ نوآورانه، سازمان نوآوری‌محور است و به حل مسائل و مشکلات خود از طریق نوآوری می‌اندیشد. بنابراین سازمان‌ها می‌توانند از طریق ایجاد فرهنگ مبتنی بر اعتماد به بیرونی‌شدن و اشتراک دانش ضمنی اقدام ورزند و دانش ضمنی را به طور مؤثر مدیریت نمایند.



شکل پیاده‌سازی مدیریت دانش ضمنی در فرآیند R&D صنعت خودرو.png


شکل 4: پیاده‌سازی مدیریت دانش ضمنی در فرآیند R&D صنعت خودرو



4. ارجاع به فرآیند تحقیق و توسعه صنعت خودرو و فرآیند مدیریت دانش ضمنی: مدیریت دانش ضمنی در فرآیند تحقیق و توسعه خودرو، فرآیندی بسیار دانش‌بر و تلفیقی است به گونه‌ای که در هر مرحله از R&D، دانش ضمنی بسیار زیادی ذخیره‌سازی می‌شود. با مراجعه به فرآیند مدیریت دانش ضمنی که هدف آن رسیدن به انتقال دانش ضمنی بهتر میان اعضای تیم و خلق دانش جدید آست، درمی‌یابیم که ارزش منابع دانش سازمانی، رو به افزایش خواهد گذاشت. تعریف فرآیندهای استاندارد مدیریتی، به منظور تضمین پیاده‌سازی موفق مدل مدیریت دانش ضمنی در فرآیند R&D حیاتی است. اول، اعضای تیم R&D، با استفاده از روش‌های متعدد، تمامی انواع مفید دانش را یاد می‌گیرند و آموخته‌های خود را به دانش ضمنی مورد قبول خود تبدیل می‌کنند. سپس، به خلق دانش جدید اقدام نموده و از طریق فناوری‌های کامپیوتری و اطلاعاتی، این دانش‌ها را بیرونی‌سازی، طبقه‌بندی و در پایگاه دانش ذخیره می‌نمایند و بدین ترتیب پایگاه دانش R&D شکل می گیرد و غنی می‌شود. نهایتاً تمامی اعضای تیم R&D، دانش‌های موجود در پایگاه دانش را به اشتراک گذاشته و به روز رسانی می‌نمایند. دانش در پایگاه دانش نگهداری شده و توسط کاربران، مورد استفاده قرار می‌گیرد و بدین ترتیب ارزش آن کاملاً آشکار می‌گردد.



5. ساخت بستر و زیرساخت فناوری اطلاعات جهت مدیریت دانش ضمنی: سازمان‌ها می‌توانند از فنون ارتباطی شبکه‌های کامپیوتری به منظور ساخت یک پلتفرم انعطاف‌پذیر و باز استفاده کرده و یک شبکه برای سازمان غیررسمی (همانند نمودار توسعه دانش، گراف شبکه دانش، صفحات زرد خبرگان  و وبلاگ سازمانی) برپا سازند. کارکنان قادرند از شبکه‌های عمومی به منظور تبادل و اشتراک دانش‌های خود و کمک گرفتن از دیگران استفاده نمایند. کارکنان به تدریج به استفاده از این شبکه‌ها عادت کرده و از کار کردن با آن لذت می‌برند. در نهایت، دانش ضمنی کارمندان، به دانش سازمانی تبدیل می‌شود. به علاوه در این بستر نرم‌افزاری، امکان شناسایی، مدیریت و دسته‌بندی دانش بیرونی‌شده وجود خواهد داشت.




سخن پایانی


در این مقاله به مطالعه ویژگی‌های دانش و مدیریت آن در تحقیق و توسعه صنعت خودرو پرداختیم. بر طبق فرآیند و سازوکار مدیریت دانش ضمنی، مدل و روش‌های پیاده‌سازی مدیریت دانش ضمنی در فرآیند R&D صنعت خودرو مطرح شد. با توجه به نیاز، محدوده و عمق کاربرد مدیریت دانش در فرآیند تحقیق و توسعه خودرو، به تفصیل مورد بحث قرار گرفت. نکات ارائه شده می‌تواند به عنوان راهبردی برای مدیریت دانش در شرکت‌های خودروساز، قلمداد شده و تحقیقات بیشتر در مورد چگونگی ساخت بستر و پلت‌فرم نرم‌افزاری مدیریت دانش و سیستم انگیزشی می‌تواند به عنوان بهبود مورد استفاده قرار گیرد.


1  productivity
2  Core Competency
3  Competitive advantage
4  Tangible assets
5  Market Research
6  Feasibility analysis
7  Prototype shop
8  Performance test
9  Reliability test
10  Synergistic effects
11  Sub-goals
12  Acquirement
13  Externalized
14  Socialization
15  Externalization
16  Combination
17  Codification
18  Individuation
19  Incentive
20  Monopoly
21  Materially
22  Spiritually
23  Knowledge-oriented Culture
24  Innovative culture
25  yellow pages of experts  


درباره ما | ارتباط با ما | اخبار | محصولات | کارفرمایان | کتابخانه | مجله مطالعات مدیریت دانش | پرسشهای متداول | سایتهای مرتبط | تصاوير | همکاری با ما | نقشه سايت