پشتیبانی
رزومه مشاوران توسعه آينده
مدیریت دانش چیست؟
درباره ما | ارتباط با ما | همكاري با ما
اخبارمحصولاتكارفرمايانكتابخانهپرسشهاي متداولسايتهاي مرتبطتصاوير

مجله الكترونيكي مطالعات مديريت دانش

تحلیل شکاف دانشی در سازمان با استفاده از نقشه دانش




تحلیل شکاف دانشی در سازمان با استفاده از نقشه دانش





فرید مظفری
مدیر آموزش و توانمندسازی
مشاوران توسعه آینده




نقشه‌ی دانش، ابزاری است که سازمان به کمک آن به تعریف و دسته‌بندی منابع دانشی خود می‌پردازد و ضمن آشکارسازی نیازمندی‌ها، اجازه استفاده از تمامی منابع دانشی موجود در داخل سازمان را فراهم می‌آورد. نقشه‌ی دانش، گرايش نظام‌مند در حيطه فکري سازمان ايجاد کرده و به يافتن مسيرهاي دستيابي دانش و منابع آن، امكان‌سنجي پروژه‌ها و برنامه‌ريزي منابع به سازمان کمک مي‌کند.  
سازمان‌ها از نقشه دانش برای جستجوی متخصصین و دانش درون سازمانی استفاده می‌کنند. نقشه‌ دانش همانند یک "عکس فوری در لحظه" عمل می‌کند و به سازمان‌ها کمک می‌کند تا دانشی که در لحظه در اختیار دارند شناسایی کرده و نقاط ضعف خود را شناسایی کنند. عملکرد نقشه دانش بسیار شبیه به نقشه راه در اتومبیل است اما این نقشه به سرعت و همراه با تغییرات در سازمان (تولید دانش‌های جدید، ورود مستندات جدید و جایگزینی کارمندان جدید با متخصصین کهنه‌کار) تغییر می‌کند. بنابراین نقشه‌ی دانش سازمانی، ابزاری پویا و در حال تحول است و نباید تصور کرد که تنها مجموعه‌ای در حال سکون از دانش‌های کهنه را در بر می‌گیرد.


لازمه‌ برخورداری از چنین قابلیتی، سوار بودن نقشه دانش بر بستر فناوری اطلاعات است. فناوری اطلاعات با در اختیار قرار دادن امکان دسترسی  به تمامی اطلاعاتی که به طور لحظه‌ای وارد یک سیستم اطلاعاتی می‌شوند، می‌تواند گزارشی لحظه‌ای از وضعیت تمامی اطلاعات وارد شده به سیستم ارائه کند. نقشه‌های دانش در سیستم‌های مدیریت دانش با بهره‌گیری از این امکان تعبیه شده و آخرین وضعیت دانشی حوزه‌های دانشی گوناگون سازمان را نشان می‌دهند.  
نقشه‌ دانش در سازمان‌ها، به منظور شناخت وضع دانشی موجود سازمان در راستای تحقق اهداف کسب‌وکار مورد استفاده قرار می‌گیرد.  استفاده از نقشه‌های دانش با نگاهی به اهداف کسب‌وکار و تعریف نیازهای دانشی برای رسیدن به این اهداف آغاز شده و سپس  نقشه دانش پاسخ‌های موجود برای این نیازها را نمایان می‌سازد.


در کنار آگاهی از دانسته‌های سازمانی، آنچه که ضرورت دیگر وجود نقشه‌ دانش در سازمان است، شناسایی نادانسته‌های سازمان است. هنگامی که در فرایند استفاده از نقشه دانش، دانشی مورد نیاز شناخته می‌شود، اما نقشه دانش پاسخی برای نیاز شناسایی شده ارائه نمی‌دهد، زنگ هشداری برای مدیران سازمان به صدا در می‌آید تا هرچه سریعتر نسبت به پرکردن شکاف دانشی موجود اقدام کنند.  بنابراین تحلیل شکاف دانشی با استفاده از نقشه دانش، با مد نظر قراردادن اهدافی که در چرخه‌ی در حال رشد کسب‌وکار باید مورد توجه قرار بگیرند، فرایندهای پیوندخورده با این اهداف، منابع دانشی موجود برای به کار انداختن مؤثر این فرایندها،  شکاف‌های دانشی موجود که باعث می‌شوند فرایندها نتوانند موثر عمل کنند و در نهایت تعریف راهکار مناسب برای پر کردن شکاف‌های دانشی شناسایی شده، به سازمان کمک می‌کند تا تلاش‌های خود را در جهت تحقق اهداف کسب‌وکار متمرکز سازد.


به طور کلی، انجام هر تلاشی در زمینه مدیریت دانش، باید در راستای جهت گیری‌ها و اهداف سازمان باشد تا بتواند سازمان را در دستیابی به اهداف کسب‌وکار یاری دهد. فعالیت‌هایی که بدون هدف‌گذاری ملموس و قابل اندازه‌گیری تعریف و اجرا می‌شوند اغلب در نایل شدن به اثربخشی مورد انتظار از آن‌ها ناکام می‌مانند. بنابراین، اولین قدم در اجرای راهکارهای مدیریت دانش در یک بخش از سازمان، پرداختن به اهداف استراتژیک آن بخش است. به این ترتیب که ابتدا اهداف سازمانی در سطح واحدها براساس اهداف استراتژیک کل سازمان تعریف می‌شوند و پس از شناسایی فرایندهای کاری مرتبط با این اهداف، دانش مورد نیاز جهت تقویت فرایندهای مرتبط و تحقق اهداف تعریف شده شناسایی می‌شوند. این دانش گاهی در سازمان موجود بوده  و گاه باید کسب و یا خلق شود (شکاف دانشی).



مدل تحلیل شکاف دانشی.png



شکل 1: مدل تحلیل شکاف دانشی






به منظور شناسایی دانش‌های موجود جهت بهره برداری و هم‌چنین شناسایی شکاف بین دانش موجود و دانش مورد نیاز از نقشه‌های دانش استفاده می‌شود که بر بستر فناوری اطلاعات و در دل سیستم‌‌های مدیریت دانش تعبیه شده‌اند. با استفاده از نقشه‌ی دانش، می‌توان وضعیت موجود سازمان در هر حوزه‌ی دانشی (AS-IS)؛ مانند دانش‌های موجود، مستندات موجود، انجمن‌های تخصصی موجود، خبرگان موجود و... را شناسایی و سپس با توجه به وضعیت مورد انتظار سازمان براساس اهداف کسب‌وکار (To-BE)، برنامه‌ریزی لازم برای ارتقاء هر حوزه‌ی دانشی و به تبع آن تحقق وضعیت مطلوب را انجام داد.



نقشه دانش.png


شکل 2: نقشه دانش


افزون بر موارد فوق، نقشه دانش، قابلیت‌های زیر را در اختیار سازمان قرار می‌دهد:


* امكان اندازه‌گيري سرمايه‌هاي دانشی
* امكان تهيه درخت دانش موضوعي
* امكان تشخيص حوزه‌هاي فقير يا غني دانشي
* قابليت امكان سنجي پروژه‌ها با شناسايي توانايي‌ها و گلوگاه‌هاي دانشي سازمان
* ترسيم و بازنمايي شبكه‌هاي خبره
* شناسایی نیازهای دانشی برای تعیین راه‌حل‌های دانشی در رویه پایش مدیریت دانش



حوزه دانشی.png



شکل 3: تقسیم بندی منابع دانشی


 


منابع دانشی مختلفی در هر حوزه‌ی دانشی وجود دارد که تعیین کننده‌ی وضعیت دانش هر حوزه می‌باشند. به طور کلی این منابع را به 4 دسته تقسیم می‌‌شوند که عبارتند از: دانش‌ها، مستندات، خبرگان سازمان (منابع دانش ضمنی) و انجمن‌های تخصصی. نقشه دانش، ماهیت هریک از این منابع، انواع آن‌ها و وضع موجود آن‌‌ها در سازمان را نشان می‌دهد.
هریک از این منابع در سازمان در قالب دو دسته پایه‌ای (حیاتی‌) و پیشرفته و نوآورانه (مطلوب) قابل طبقه‌بندی هستند (Zack, 1999). دانش پایه‌ای، حداقل میزان و سطح دانش مورد نیاز برای فعالیت در عرصه یک کسب‌وکار است. به دلیل اینکه دانش پایه عموماً در اختیار اعضاء و رقبای یک کسب‌وکار است، این میزان از قابلیت دانشی، باقی ماندن در عرصه رقابت را در طولانی مدت تضمین نمی‌کند. دانش‌های پیشرفته و نوآورانه نیز بر طبق مطالعات زاک، به وضعیت مطلوب برای سازمان اشاره دارد. دانش پیشرفته، دانشی است که سازمان‌ها می‌توانند به پشتوانه آن در عرصه رقابت باقی بمانند. سازمان‌های پایدار در عرصه رقابت، علاوه بر برخورداری از دانش پایه، دارای محتوای دانش تخصصی نیز می باشند که اغلب در میان رقبا متفاوت بوده و تمایز دانش را موجب می‌شود. دانش نوآورانه، دانشی است که یک سازمان را قادر می‌سازد تا رهبری و هدایت صنعت و رقبایش را به دست گیرد و به طور قابل ملاحظه‌ای خود را از رقبایش متمایز نماید. دانش نوآورانه اغلب یک سازمان را قادر می‌سازد که بتواند بر قواعد موجود کسب‌و‌کار تاثیر گذار بوده و گاهی این قواعد را تغییر دهند. 
نقشه دانش می‌تواند به سازمان نشان دهد که دانش‌های در دسترس سازمان چیست و وضعیت موجود سازمان از نظر داشتن انواع دانش‌های ضمنی، تشکیل و راهبری انواع انجمن‌های تخصصی و تیم‌های کاری، انواع مستندات موجود در هرحوزه‌ی دانشی و خبرگان موجود در هرحوزه را مشخص کند. یکی از مهمترین کاربردهای این نقشه دانش استفاده از آن برای پیداکردن شکاف دانشی سازمان می‌باشد که از طریق تعیین اختلاف میان موجودی‌ها و نیازهای دانشی (منابع پایه‌ای و پیشرفته و نوآورانه مورد نیاز) به دست می‌آید.



کاربرد نقشه دانش.png



شکل 4: کاربد نقشه دانش




 


درباره ما | ارتباط با ما | اخبار | محصولات | کارفرمایان | کتابخانه | مجله مطالعات مدیریت دانش | پرسشهای متداول | سایتهای مرتبط | تصاوير | همکاری با ما | نقشه سايت