پشتیبانی
رزومه مشاوران توسعه آينده
مدیریت دانش چیست؟
درباره ما | ارتباط با ما | همكاري با ما
اخبارمحصولاتكارفرمايانكتابخانهپرسشهاي متداولسايتهاي مرتبطتصاوير

مجله الكترونيكي مطالعات مديريت دانش

نقش مدیریت دانش در مدیریت بحران

امروزه دانش به عنوان یکی از سرمایه‌های هر سازمان، در کنار سرمایه‌های مالی، فیزیکی، انسانی و... شناخته می‌شود و خود موجب مزیت رقابتی و افزایش بهره‌وری می‌گردد. افزایش افت و خیزهای نظام اداری کشور به‌دلیل جابجایی‌های مدیریتی از یک سو و رشد سریع فناوری‌ها، افزایش سرعت تولید دانش و کوتاه شدن چرخه عمر دانش باعث گردیده مدیریت دانش به عنوان چرخه‌ای برای شناسایی، کسب، توسعه، تسهیم، استفاده، نگهداری و ارزیابی دانش در سازمان و رویه‌ای برای دستیابی به دانش مناسب در زمان مناسب، مورد توجه قرار گیرد. به‌طوری که مقام معظم رهبری با ابلاغ سیاستهای کلی نظام اداری در بند ۱۶، به دانش بنيان کردن نظام اداري از طريق به‌کارگيري اصول مديريت دانش و يکپارچه‌سازي اطلاعات، با ابتناء بر ارزشهاي اسلامي تأکید نموده‌اند. هیأت وزیران در تاریخ 28/10/1393 یکی از بندهای برنامه پنجم برنامه عملیاتی اصلاحات اداری را به طراحی و استقرار نظام مدیریت دانش اختصاص داده است و سیاست‌های تشویقی در این راستا وضع نموده است به‌طوری‌که در بند 7-2 دستورالعمل جایزه دولت الکترونیکی (مصوب سیزدهمین جلسه کمیسیون توسعه دولت الکترونیک مورخ 27/11/94) اجرای مدیریت دانش به عنوان یکی از بهترین خدمات دولت به کارمندان در راستای آموزش، توانمندسازی کارکنان و شایسته پروری مورد توجه قرار گرفته است.
امروزه مقابله با بحرانها، صرفاً با استفاده از روش‌های سنتی، منطقی نیست و کارایی لازم را ندارد. پیشرفت تکنولوژی و فناوری‌های گوناگون و فناوری اطلاعات می‌تواند مواجهه با بحران‌ها را وارد فاز جدیدی کند. بشر همواره در هر برهه از زمان و در طول تاریخ، برای مقابله با این حوادث و بحران‌ها، شیوه‌های متناسب با امکانات موجود را در جامعه به کار برده است. با صنعتی شدن جوامع و گسترش تکنولوژی، نه تنها این حوادث و بحران‌ها کاهش پیدا نکرده بلکه افزایش یافته و در نتیجه ماهیت مقابله با آن نیز پیچیده‌تر و دشوارتر گردیده است به‌طوری‌که بدون اتکا به فنون علمی و دانش امکان مقابله با آن مشکل و یا غیرممکن می‌باشد. اجرای مراحل مدیریت بحران (کاهش، آمادگی، پاسخ، بازگشت و بازسازی) نیازمند داشتن دانش متناسب با هر اقدامی می‌باشد.
در سال‌های اخیر، ابزارهای زیادی برای مدیریت دانش در سازمان‌ها ارائه شده است که با توجه به ماهیت سازمان تفاوت‌ها و شباهت‌هایی با هم دارند. با توجه به بحران‌هایی که سازمان‌های ایرانی در چند سال اخیر با آن‌ها مواجه شده‌اند، رویکرد مدیریت بحران دانش‌محور، با بهره‌گیری از استراتژی‌های مدیریت دانش در مدیریت بحران، و با تلفیقی از رویکردهای فناوری مداری و انسان مداری این امکان را به سازمان می‌دهد تا بتواند در مواجهه با بحران‌ها موثرتر و کارآمدتر مدیریت نماید.

مدیریت بحران
عبارت امروزی مدیریت بحران برای اولین بار توسط مک فامارو- با توجه به امکان درگیری موشکی آمریکا و کوبا- عنوان گردید و با موضوع مدیریت بحران در بلایای طبیعی، اولین بار در سال 1989 در هشتمین کنفرانس جهانی زلزله در آمریکا توسط دکتر فرانس پریس مطرح شد. مدیریت بحران، به مجموعه طرح‌ها و روش‌های پیشرفته و خاصی گفته می شود، که جهت پیشگیری و مهار بحران مورد استفاده قرار می‌گیرد.
مراحل چهارگانه مدیریت بحران:
1- پیشگیری: این مرحله شامل هر فعالیتی است که از بروز فوریت پیشگیری می‌کند. فعالیت‌های مرحله پیشگیری باید مدت‌ها پیش از بروز فوریت مورد توجه قرار گیرند.
2- آمادگی: این مرحله در برگیرنده برنامه‌های حصول اطمینان از کارآمدی و مؤثر بودن مرحله پاسخ است. هدف از این مرحله به حداقل رساندن خسارت‌ها می‌باشد.
3- پاسخ: اولین مرحله بعد از وقوع فوریت یا سانحه اجرا می‌شود. این مرحله شامل کلیه اقدامات جستجو و نجات، امداد، پناه دهی و درمان است تا علاوه بر حفاظت از جان و مال و امنیت مردم و جامعه امکان به وقوع پیوستن صدمات ثانویه را کاهش دهد.
4- بازگشت و بازسازی: فعالیت‌های این مرحله شامل اقدامات لازم برای اصلاح و تعمیر همه سیستم‌ها، و بازگشت به حالت عادی است.
مدیریت بحران دانش محور
در بیانیه شماره 2 سند پروتکل بین‌الملی هیوگو ژاپن در سال 2005، شکاف‌ها وچالش‌های موجود در زمینه کاهش خطر بحران‌ها را در پنج زمینه اساسی معرفی نموده است که یکی از آن‌ها مدیریت دانش می‌باشد :
• کنترل و نظارت: اجرای چارچوب‌ها و مالک عمل سازمانی، قانونی و سیاستی؛
• شناسایی، ازریابی و تخمین، کنترل و نظارت و هشدار سریع در زمینه خطر پذیری ها؛
• مدیریت دانش و آموزش ؛
• کاهش فاکتورها و عوامل بنیادی خطرپذیری
• حصول آمادگی لازم به منظور مقابله و بازتوانی موثر

مدیریت بحران دانش محور درصدد است با برنامه ریزی مناسب، جامعه را برای پیشگیری، آمادگی، امداد و بازسازی مهیا نماید.
بنابراین ، مدیریت بحران دانش محور با تاکید بر تبدیل دانش ، تلاش می‌کند تا با تکنیک‌های ذیل ، دانش مربوط به بحران را قبل ، حین و بعد از بحران ثبت و ذخیره نماید :
_تبدیل دانش ضمنی به دانش ضمنی: تشکیل شورای راهبردی ، تشکیل تیم مدیریت دانش بحران، برگزاری کلاس‌های آموزشی، مانورها و ضمن خدمت، همایش‌ها و کنفرانس‌ها ، داستان سرایی ، تشکیل انجمن‌های خبرگی ، گروه‏های حل مساله، یادگیری قبل از عمل، یادگیری پس از عمل، درو کردن دانش
_تبدیل دانش ضمنی به دانش صریح: مستندسازی دانش ضمنی به منظور استفاده دیگران. به صورت مکتوب، تصویر ، فیلم، مستندسازی تجارب خبرگان
_تبدیل دانش صریح به دانش صریح: تدوین کتب و مجلات مربوطه و انتشار آن در سازمان ، استفاده از اقلام فرهنگی (بنر و پوستر و ...)
_تبدیل دانش صریح به دانش ضمنی: مطالعه و یادگیری و انجام دادن آن، بیان کردن، و تجربه شدن.

دانش مربوط به بحران را می‌توان به 3 بخش تقسیم نمود :
 دانش قبل از بحران در قالب یادگیری قبل از بحران (Peer Assist) ، کسب و استفاده میگردد . این دانش از مجموعه اطلاعات زیر بدست می آید:
1) اطلاعات مربوط به منطقه مورد نظر شامل امکانات و تجهیزات موجود در آن
2) اطلاعات مربوط به نزدیکترین شهرهای مجاور و تجهیزات و امکانات موجود در آن ها.
3) اطلاعات مربوط به سابقه بحران های اتفاق افتاده در آن محل و عواقب آن.
4) اطلاعات مربوط به تعداد افراد ساکن در محل و چگونگی پراکندگی سنی و جنسی منطقه.
5) اطلاعات مربوط به ساختار جغرافیائی محل بحران و نقاط آسیب پذیر آن.
6) اطلاعات مربوط به شبکه های زیرساختی
7) اطلاعات مربوط به نقشه های جغرافیائی و ژئوپولیتیک با درج موانع طبیعی و مصنوعی موجود در سطح شهر شامل پل ها، گذرگاه ها و معابر، جاده ها و...
8) اطلاعات مربوط به علائم گویای وقوع بحران
9) اطلاعات مربوط به فرهنگ و عقاید و عادات مردم شهر در هنگام مواجه با بحران
10) اطلاعات مربوط به مراکز درمانی، داروخانه ها، تعداد پرسنل درمانی و تجهیزات موجود
یادگیری قبل از بحران، بخشي از فرايند «يادگيري پيش از اجرا» است؛ به عبارت ديگر، جمعآوري دانش پيش از اقدام به كار يا مواجه شدن با چالش يا مشكلي كه در خلال كار رخ ميدهد. در نتيجه، يادگيري مستقيماً بر يك كار يا مساله خاص متمركز ميشود و ميتواند فوراً مورد استفاده قرار گيرد. اين روش به اعضاي تيم امكان مي‌دهد تا از داده‌ها و بينش دريافت شده از افراد خارج تيم بهره‌مند شوند و رويكردهاي جديد و امكان‌پذير را شناسايي كنند و در واقع، به جاي نوآوري‌هاي غيرضروري، از دانش موجود استفاده نمايند.
 دانش حین بحران در قالب یادگیری حین بحران (Learning Review) ، کسب و استفاده میگردد .
 دانش بعد از بحران در قالب یادگیری بعد از بحران (After Action Review) ، کسب و استفاده میگردد . این دانش از مجموعه اطلاعات زیر بدست می آید :
1) اطلاعات مربوط به محل یا محل های وقوع بحران
2) اطلاعات مربوط به خسارات مالی
3) اطلاعات مربوط به تلفات جانی بحران
4) اطلاعات مربوط به مجروحان و آسیب دیدگان احتمالی
5) اطلاعات مربوط به نیازمندیهای آسیب دیدگان
6) اطلاعات مربوط به حوادث جانبی نظیر آتش سوزی ها، انتشار بیماری ها، سرقت هاو..
7) اطلاعات مربوط به روش های ممکن برای امداد رسانی و حل بحران
8) اطلاعات مربوط به احتمال وقوع بلایای مشابه
AAR، يک جلسه بحث و تبادل نظر است که بعد از اتمام يک مرحله از پروژه يا يک اتفاق خاص مانند بحران شکل مي‌گيرد و به افراد اين امکان را مي دهد تا تجربيات خود را بيان کنند و به اشتراک بگذارند و فرايند بحث هاي باز و يادگيري اتفاق بيفتد. اين تکنيک مي تواند دلايل و عوامل موثر در شکست و يا موفقيت بخشي از بحران را آشکار سازد و به بهبود عملکرد تمامي افراد درگیر در مدیریت بحران کمک کند.



درباره ما | ارتباط با ما | اخبار | محصولات | کارفرمایان | کتابخانه | مجله مطالعات مدیریت دانش | پرسشهای متداول | سایتهای مرتبط | تصاوير | همکاری با ما | نقشه سايت