پشتیبانی
رزومه مشاوران توسعه آينده
مدیریت دانش چیست؟
درباره ما | ارتباط با ما | همكاري با ما
اخبارمحصولاتكارفرمايانكتابخانهپرسشهاي متداولسايتهاي مرتبطتصاوير

مجله الكترونيكي مطالعات مديريت دانش

سرمایه فکری، یک نگرش جدید (قسمت اول)




سرمایه فکری، یک نگرش جدید (قسمت اول)



1916-1.jpg



تهیه و تنظیم: مهندس امیر ذاکری
کارشناس ارشد مدیریت دانش، مشاوران توسعه آینده 
دانشجوی دکتری مهندسی صنایع دانشگاه صنعتی امیرکبیر
 




مقدمه: دو دیدگاه اولیه در باب مزیت رقابتی

امروزه از عبارت‌هایی مانند اقتصاد دانش‌بنیان بسیار استفاده می‌شود و به طور مکرر گفته می‌شود که در اقتصاد امروز، مزیت رقابتی سازمان‌ها بر پایه دانش شکل می‌گیرد. اما می‌خواهیم کمی دقیق‎تر ببینیم این عبارت‌ها چه معنا و مفهومی دارد و نگرش دانش‌بنیان (1) به لحاظ تاریخی چه سابقه‌ای دارد. برای فهم اینکه چرا امروز توجه بیشتری به دانش به عنوان یک منبع سازمانی می‎شود، باید نگاهی به دو نگرش قبلی حاکم در فضای اقتصاد و توسعه یعنی نگرش صنعت‌محور (2) و نگرش منبع‌محور (3) داشته باشیم تا بعد بتوانیم تمایزات نگرش دانش‌محور را با این دو نگرش شفاف کنیم.
بطور خلاصه می‌توان گفت نگرش اول با نگاه به برون سازمان (رقبا، تامین‌کنندگان و مشتریان) و در واقع وضعیت کلی صنعتی که سازمان در آن مشغول فعالیت است، جهت‌گیری‌های استراتژیک سازمان را تعیین می‌کند. مباحث مختلف مربوط به 5 نیروی پرتر و تحلیل swot در تدوین استراتژی عمدتا برگرفته از این نگاه است. در نگرش دوم نگاه به درون سازمان (شایستگی‌های درون سازمانی) معطوف می‌شود و این منابع درونی است که نقطه شروع تعیین استراتژی و جهت حرکت سازمان می‌شود. شایستگی محوری (4)  که همان مهارت‌ها و قابلیت‌های سازمانی است که سازمان را از رقبا ممتاز می‌کند، در این دیدگاه اهمیت فراوانی پیدا می‌کند.




دیدگاه دانش‌محور

با توضیحات بالا، می‌توان نگرش دانش‌محور را نوعی توسعه دیدگاه منبع‌محور، البته با تمرکز و تکیه بیشتر بر دانش به‌عنوان جدی‌ترین منبع سازمانی دانست. در دیدگاه دانش‌محور خلق دانش منبع ایجاد مزیت رقابتی برای سازمان‌هاست. خلق دانش باید درون سازمان صورت گیرد، تا بتواند در یک فرآیند مستمر منجر به بروز نوآوری و نهایتا دستیابی به مزیت رقابتی شود. نوناکا و تاکوچی این فرآیند را اینگونه تصویر کرده‌اند.



Untitled 5.png




دیدگاه سرمایه فکری، توسعه‌ای بر دیدگاه دانش‌محور

پس از آشنایی اجمالی با سه نگرش صنعت‌محور، منبع‌محور و دانش‌محور، می‌توان با استفاده از نظرات برخی محققین مانند سیوبی و استوارت، دیدگاه سرمایه فکری (5) را به‌عنوان دیدگاهی نسبتا جدید و بصورت تلفیقی از دیدگاه منبع‌محور و دانش‌محور معرفی کرد. در دیدگاه منبع‌محور هیچ تمایز جدی میان انواع منابع سازمانی گذاشته نمی‌شد. از سوی دیگر، در دیدگاه دانش‌محور (مدیریت دانش) همه توجهات به سمت دانش سازمانی و انواع صریح و پنهان آن متمرکز شد. اما در دیدگاه سرمایه فکری بر شناسایی و مدیریت همه سرمایه‌ها و منابع ناملموس سازمان در دو دسته منابع انسانی (که به دانش در دیدگاه مدیریت دانش نزدیک است) و منابع ساختاری (که برخی از سایر منابع ناملموس سازمان را تشکیل می‌دهد) تاکید می‌شود.


دلایل توسعه و وجوه اصلی تعاریف سرمایه فکری
دلایل اصلی گسترش مفهوم سرمایه فکری در سالیان اخیر را می‌توان اینطور برشمرد:



• خطر ناشی از سیستم‌های صرفا مبتنی بر معیارهای مالی که ممکن است منجر به ارائه نتایج گمراه‌کننده از وضعیت شرکت‌ها بشود.
• تفاوت رو به افزایش میان ارزش بازاری و ارزش دفتری شرکت‌ها
• سرمایه فکری و گزارش‌هایی که بر شاخص‌‌های ناملموس سازمانی تاکید می‌کنند، قابلیت مناسبی برای استفاده از ظرفیت‌های فراوان فناوری اطلاعات و ارتباطات دارند.



با اهمیت یافتن موضوع سرمایه فکری، محققین مختلفی در مورد آن تحقیق کرده‌اند و تعاریف متعددی برای آن ارائه شده است. چهار عنصر زیر در اکثر تعاریف به چشم می‌خورد:



• سرمایه فکری در مورد ناملموس‌هاست. یعنی مستقیما قابل مشاهده و حس نیست، بنابراین مدیریت آن با پیچیدگی‌هایی مواجه است.
• سرمایه فکری موجب تمایز می شود. همانطور که گفته شد ناملموس‌ها منبع مهم و منشا مزیت رقابتی سازمان‌هاست.
• سرمایه فکری به منابع سازمانی ساختار می‌دهد.
• سرمایه فکری هم به منابع انسانی و هم غیرانسانی سازمان می‌پردازد.



در قسمت بعد به بررسی چند مدل اصلی اندازه‎گیری سرمایه فکری و سیر تکاملی آنها می‌پردازیم.


1. Knowledge-based view
2. Industry-based view
3. Resource-based view
4. Core competency
5. Intellectual Capital


منبع:
• Stam, C., The Intellectual Capital Perspective, European Commission, Asia-Link Programme Sustainable Program on Intellectual Capital Education, 2006


درباره ما | ارتباط با ما | اخبار | محصولات | کارفرمایان | کتابخانه | مجله مطالعات مدیریت دانش | پرسشهای متداول | سایتهای مرتبط | تصاوير | همکاری با ما | نقشه سايت