پشتیبانی
رزومه مشاوران توسعه آينده
مدیریت دانش چیست؟
درباره ما | ارتباط با ما | همكاري با ما
اخبارمحصولاتكارفرمايانكتابخانهپرسشهاي متداولسايتهاي مرتبطتصاوير

مجله الكترونيكي مطالعات مديريت دانش

چماق یا هویج ؟!! کدام رویکرد برای ایجاد انگیزش در مدیریت دانش مناسب است؟

چماق و هویج در اصطلاح به سیاست ارائه تشویق برای رفتار خوب و ارائه تنبیه برای رفتار بد است. یا به‌عبارتی به معنی سیاست تهدید و تحبیب به کار می‌رود. استراتژی هویج و چماق در منابع انسانی، هویج به معنی ایجاد انگیزه یا وعده انگیزه به کارمندان و چماق به معنی ترس و تهدید است. استراتژی چماق و هویج موضوع جدیدی در مدیریت منابع انسانی به شمار نمی‌رود و همواره سازمان‌ها به ارائه راهکارهای مشوقانه و تدابیر بازدارنده برای ارتقای انگیزه و تلاش و مراقبت کارکنان خود در راستای نیل به اهداف سازمانی فعال بوده‌اند. این استراتژی را می‌توان به مدیریت انگیزه و بازدارندگی هوشمندانه در محیط کار توسط مدیران تعریف کرد که همواره در قرون اخیر، با روش‌ها و فرآیندهای گوناگونی همراه بوده است.
نیک میلتون، از مشاوران برجسته مدیریت دانش دنیا در آخرین مطلبی که در وب سایت خود منتشر کرده به "رویکرد چماق و هویج" در مباحث انگیزشی مدیریت دانش پرداخته است. رویکردی که بسیاری از سازمان‌‌های ایرانی برای پیاده‌سازی مدیریت دانش در حال استفاده یکی از آن‌ها هستند. در ادامه گزیده از مقاله فوق ارائه شده است.

هر دو رویکرد چماق و هویج برای انگیزش در مدیریت دانش نیاز است، اما هر کدام در زمان و مکان مناسب!
من این هفته در انجمن دانشی "بانک توسعه آسیا" حضور داشتم و مثل همیشه بحث اصلی پیرامون "مشوق‌های مدیریت دانش" بود. اکثر افرادی که در این جلسه حضور داشتند موافق استفاده از ار هر دو رویکرد چماق و هویج در انگیزش مدیریت دانش بودند. بدین مفهوم که باید برای انجام فعالیت‌های دانشی پاداش و برای انجام ندادن آن تحریم‌هایی برای افراد در نظر گرفته شود. اما بحث اصلی بر سر این بود که در چه زمانی و با چه ماهیتی این کارها در سازمان انجام شود.

رویکرد انگیزشی هویج در مدیریت دانش
دانش با هویج یک انگیزه خارجی است که به‌طور خاص برای پیاده‌سازی مدیریت دانش اعمال می‌شود. برخی از این نوع انگیزه‌ها عبارتند از:
• به رسمیت شناختن کارکنان توسط سازمان با اهداء جوایز، گواهینامه‌ها و ...
• به رسمیت شناختن کارکنان توسط همکاران، شناختن فرد به‌عنوان خبره در سازمان
• معرفی برترین دانش‌های به‌کار گرفته شده؛ دانستن این که دانشی که من به اشتراک‌گذاشته‌ام توسط دیگران مورد استفاده قرار گرفته و منجر به ایجاد تغییر و بهبود در کار شده است.( بر اساس نظرسنجی انجام شده در شرکت نفتی شل این اقدام یکی از قوی‌ترین انگیزه‌ها در فعالیت‌های دانشی است.
برای تحقق این مهم باید بسترهای نرم‌افزاری مناسب در سازمان ایجاد شود تا دانش ثبت شده از مرحله ثبت تا به‌کارگیری قابل ردیابی باشد
• رتبه بندی مقالات و تجربیات ثبت شده
• پرداخت مالی برای تجربیات و مقالات ثبت شده؛ این انگیزه تنها در کوتاه مدت اثرگذار است و بعد از اتمام پرداخت، نتایج بسیار منفی در سازمان به جای می‌گذارد. بر اساس نظر سنجی موسسه نوکو، این روش کم‌ترین انگیزه موثر برای مدیریت دانش را ایجاد می‌کند.
• تعیین اهدف مشترک و پرداخت پاداش گروهی، به جای تعیین اهداف فردی

مشکل مدیریت دانش با هویج این است که ما آن را به‌عنوان یک کار مجزا و اضافه بر شرح وظایف کارکنان در نظر می‌گیریم و به ازای انجام فعالیت‌های دانشی افراد را تشویق می‌کنیم. این امر موجب می‌شود که مدیریت دانش به‌عنوان کاری اضافه بر کارهای روزمره کارکنان تلقی شود. در مراحل اولیه پیاده‌سازی مدیریت دانش ارائه مشوق‌هایی برای افزایش انگیزه کارکنان کاملا ضروری است اما در ادامه مشکلاتی را به وجود می‌آورد که غیر قابل اجتناب است.

رویکرد انگیزشی چماق در مدیریت دانش هویج
مدیریت دانش با چماق یک تحریم علیه عدم انجام فعالیت‌های دانشی بر اساس انتظارات و شرایط تعریف شده سازمان است. تحریم‌های معمول عبارتند از:
• ظاهر شدن در رده‌های پایین جدول لیگ مدیریت دانش، به‌خصوص اگر این جدول به‌طور گسترده در سازمان منتشر شود. (منظور از لیگ مدیریت دانش ساختارهایی است که به معرفی برترین‌های مدیریت دانش در سازمان می‌پردازد)
• از دست دادن فرصت دیده شدن؛ کاهش ارتباطات شخصی با مدیران ارشد سازمان و از دست دادن تایید همکاران( بی تردید همه کارکنان نیاز به دیده شده توسط همکاران هم رده و مدیران ارشد سازمان را دارند و کارکنان با عدم مشارکت در فعالیت‌های مدیریت دانش این امکان را از دست می‌دهند.)
• از دست دادن پاداش‌های مالی و غیرمالی
• انجام ندادن فعالیت‌های دانشی به منزله انجام ندادن کار! (به‌طور مثال در شرکت نفتی بریتیش پترولیوم، استفاده نکردن از تکنیک" کمک همکار" در پروژه‌ها به منزله عدم پیشرفت در پروژه‌ تلقی می‌‍‌شود.)
• از دست دادن فرصت ارتقاء
مشکل مدیریت دانش با چماق این است که تا زمانی که کلیه کارکنان انتظارات حداقلی سازمان در خصوص مدیریت دانش را درک نکنند امکان ایجاد یک سیستم اندازه‌گیری برای همه وجود نخواهد داشت. این بدین مفهوم است که باید بسترهای مورد نیاز برای توسعه مدیریت دانش در سراسر سازمان ایجاد شود و آموزش‌های مورد نیاز مدیریت دانش برای کلیه کارکنان ارائه شود. بنابراین استفاده از چماق در پیاده‌سازی مدیریت دانش نیاز به زمان بسیار زیادی دارد و در کوتاه مدت نمی‌توان از آن استفاده کرد. با این حال استفاده از این رویکرد بهترین‌ راه برای توسعه و حفظ مدیریت دانش در سازمان است و شیوه‌ای است که در بسیاری از رشته‌ها مانند مدیریت مالی، مدیریت کیفیت و مدیریت ایمنی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

رویکرد ترکیبی چماق و هویج
هنگامی که مدیریت دانش به‌طور کامل در فعالیت‌ها سازمان تعریف شده و به‌عنوان یکی از فعالیت‌های اصلی در شرح شغل تمامی مشاغل سازمانی گنجانده شود، باید از مکانیزم‌های طبیعی پاداش برای ایجاد انگیزه از تمامی عناصر کار استفاده شود. با توجه به نظرسنجی موسسه نوکو، رویکرد ترکیبی چماق و هویج موثرترین رویکرد در ایجاد انگیزه مدیریت دانش است اما زمانی می‌توان از آن استفاده کرد که یک چارچوب مدیریت دانش به‌طور کامل در سراسر سازمان ایجاد شده باشد. برخی از موارد مورد نیاز برای اجرای رویکرد ترکیبی عبارتند از:
• شفاف‌سازی انتظارات سازمان در خصوص مدیریت دانش
• ایجاد سازو کاری برای اندازه‌گیری انتظارات تعریف شده به‌عنوان بخشی از اندازه‌گیری عملکرد کارکنان
• تخصیص منابع مورد نیاز برای انجام این انتظارات، از جمله آموزش مدیریت دانش، توسعه مجموعه‌ای از ابزارهای و رویکردهای مدیریت دانش، تعریف فرآیندها و نقش‌های مدیریت دانش
• ایجاد یک طرح پاداش‌دهی و تقدیر مبتنی بر عملکرد کارکنان

به‌طور کلی ترکیب چماق و هویج یعنی:
"اگر مدیریت دانش را خوب انجام دهید یعنی بخشی از کار خود را خوب انجام داده‌اید و بنابراین پاداش‌ گرفته و ارتقا پیدا می‌کنید. اگر مدیریت دانش را خوب انجام ندهید یعنی بخشی از کار خود را خوب انجام ندادید و بنابراین فرصت دریافت پاداش و ارتقا را از دست می‌دهید."

درباره ما | ارتباط با ما | اخبار | محصولات | کارفرمایان | کتابخانه | مجله مطالعات مدیریت دانش | پرسشهای متداول | سایتهای مرتبط | تصاوير | همکاری با ما | نقشه سايت