پشتیبانی
رزومه مشاوران توسعه آينده
مدیریت دانش چیست؟
درباره ما | ارتباط با ما | همكاري با ما
اخبارمحصولاتكارفرمايانكتابخانهپرسشهاي متداولسايتهاي مرتبطتصاوير

مجله الكترونيكي مطالعات مديريت دانش

استراتژی انتقال دانش ضمنی

بازگو کردن دانش ضمنی، چالش اصلی برای خبرگان!
آیا می‌‌توانید همه مهارت‌‌های لازم به‌‌منظور رهبری موثر در سازمان را توضیح دهید؟ مهارت‌‌های مورد نیاز برای ایجاد یک طراح نوآورانه را چه طور؟ جنبه‌‌هایی از این نوع مهارت‌‌ها وجود دارد که بیان و یا انتقال آن‌‌ها به دیگران از طریق زبان دشوار است. دانش ضمنی، دانش به‌‌دست آمده از تجربه و بینش افراد با صلاحیت و متخصص است. Polanyi (1966) چندین سال پیش تشریح کرد که مردم "بیشتر می‌‌دانند زمانی که قادر به بیان کردن باشند".
نقطه مقابل دانش ضمنی، دانش صریح است؛ دانشی که توسط بیان فرد به‌‌صورت شفاهی به نگارش درآمده و قابلیت انتقال دارد. متأسفانه اکثر مناسبات یادگیری و انتقال تجربیات تنها بر دانش صریح متمرکز شده‌‌اند و انتقال دانشی ضمنی مورد غفلت واقع شده است.

انتقال دانش ضمنی ضروری است!
شواهد زیادی وجود دارد که دانش ضمنی "منبع مهم استراتژیک در جهت انجام یک کار" (وو، 2004) است. در اینجا چند دلیل برای اهمیت شناسایی و انتقال دانش ضمنی در افراد، تیم‌‌ها و سازمان‌‌ها وجود دارد.
1. اگر شما قادر به استخراج هر دو دانش ضمنی و صریح از متخصصان موضوعی باشید، این آمادگی وجود خواهد داشت که به افراد تازه‌‌کار کمک کنید تا در زمینه مورد نظر خود رشد کرده و صلاحیت باقی ماندن در آن حوزه را احراز نمایند. یکی دیگر از مزایای انتقال دانش ضمنی ایجاد درک برای کارشناس به‌‌منظور حل مشکلات، نوآوری و تصمیم‌‌گیری هوشمند است. بنابراین، مهم است که راه‌‌هایی برای دسترسی و تشویق انتقال دانش ضمنی برای پرسنل توسط سازمان ایجاد شود.
2. زمانی که افراد متخصص کار خود را ترک می‌‌کنند، در بسیاری از مواقع سازمان دانش ضمنی کاربردی و ضروری را از دست می‌‌دهد، چرا که این دانش پیش از خروج افراد به دیگران منتقل نشده است. یافتن راهی به‌‌منظور جایگزینی و پر کردن این شکاف دانشی می‌‌تواند پرهزینه، زمان‎بر و یا غیرممکن باشد (Leonard، 2014). سازمان¬ها باید راه¬هایی را برای جمع¬آوری و انتشار دانش ضمنی کارشناسان به‌‌منظور حفاظت از کسب و کار خود داشته باشند. انتقال دانش ضمنی برای موفقیت آتی سازمان ضروری است.
3. دانش ضمنی سازمان‌‌ها، اغلب در روش‌‌ها و فرآیندهای آن‌‌ها ریشه داشته و دربردارنده دستاوردهای حاصل از پیشرفت‌‌های مداوم آن‌‌ها است. نبود آگاهی از این موضوع، می‌‌تواند از بین برنده دانش ضمنی نهفته شده در سازمان باشد. به‌‌منظور جلوگیری از؛ از دست دادن دانش‌‌های ضمنی، آگاهی از منابع و محمل‌‌های دانش ضمنی سازمان امری ضروری بوده و این مهم می‌‌تواند از طریق راهبردهای مدیریت دانش تحقق یابد.
چگونه می‌‌توان دانش ضمنی را در افراد شناسایی کرد؟
اگر به دنبال راه‌‌هایی به‌‌منظور تشخیص اینکه آیا دانش ضمنی در افراد متخصص و کارشناسان سازمان شما وجود دارد، این ویژگی‌‌ها را که توسط Hedlund (2003) بیان شده است در نظر بگیرید.
1. دانش ضمنی با منابع محدود و پشتیبانی، به‌‌دست می¬آید، فرد به این نتیجه می رسد که مهم است و آن را معنی‌‌دار می‌‌کند.
2. دانش ضمنی یک دانش وابسته به عمل است- دانشی از نحوه انجام فعالیت‌‌ها.
3. دانش ضمنی مبتنی بر تجربه فردی افراد بوده و عمل‌‌گرا است.
4. دانش ضمنی اغلب تحت عنوان "بینش عملی" به‌‌جای "بینش علمی یا غیرعملی" بکار برده می‌‌شود.


راه‌‌های انتقال دانش ضمنی
اگر انتقال دانش ضمنی از طریق زبان دشوار است، پس چگونه می‌‌توان آن را انتقال داد؟ برخی از استراتژی‌‌های ذکر شده در زیر، به شخص اجازه می‌‌دهد تا دانش ضمنی خود را از طریق داستان‌‌ها، گفتگوها و تعاملات اجتماعی به دانش صریح تبدیل کند.
1. انجمن‌‌های خبرگی و شبکه‌‌های اجتماعی
طبق نظر هریس (2009)، انجمن‌‌های خبرگی آنلاین بستری را برای انتقال دانش ضمنی از طریق فرآیند یادگیری اجتماعی ایجاد می‌‌کنند. این روش بر مبنای این ایده که ماهیت اجتماعی جوامع مشارکتی، فرصتی برای یادگیری از طریق مکالمات و گفتگوهای مشترک در میان شرکت‌‌کنندگان فراهم می‌‌کند، استوار است. انجمن‌‌های خبرگی فرصت‌‌های یادگیری و مواجهه با ایده‌‌های جدید را نیز پوشش می‌‌دهد.
براساس یک مطالعه انجام شده (Zhua et al.، 2016)، به نظر می‌‌رسد که شبکه‌‌های اجتماعی آنلاین روش کارآمدتری برای انتقال دانش ضمنی نسبت به ملاقات‎های حضوری هستند. با استفاده از سیستم‎های انجمن خبرگی، هر فرد ضمن عضو شدن در هر یک از شبکه‌‌های دانشی آن را گسترش داده و ظرفیت خود برای انتقال دانشی ضمنی به سایر افراد را نیز افزایش خواهند داد.

2. کار خود را نشان دهید.
مصور کردن و نمایش کاری که توسط شما انجام شده است، می‌‌تواند یک استراتژی مناسب با هدف انتقال دانش ضمنی باشد. این استراتژی نیازمند فراتر رفتن فرد از فرآیندهای سطحی به جنبه‌‌های عمیق‎تر تخصص خود است.
Bozarth (2014) در کتاب خود «Show Your Work» نمونه‌‌هایی از چگونگی نمایش کار را بیان می‌‌کند. استراتژی "کار با صدای بلند" یکی از انواع نمایش کار برای افراد است. به‎عنوان مثال جراحی که از Google Glass استفاده می‌‌کند و همزمان با آن به دانشجویان پزشکی نیز مراحل و نحوه کار خود را توضیح می‌‌دهد، به نوعی درحال به تصویر کشیدن و همزمان بازگو کردن کار خود است.
رویکرد دیگری از این روش، نوشتن و یا ضبط کردن کار شما پس از اتمام آن است. با به اشتراک گذاشتن اطلاعات کافی در مورد نحوه کار انجام شده، دیگران نیز می توانند آن را احساس کرده، بشناسند و به دانش ضمنی شما دست پیدا کنند.

3. داستان‌‌سرایی
داستان‌‌های سازمانی یک راه موثر برای ضبط و انتقال دانش ضمنی است. با استفاده از مصاحبه‌‌های ساختار یافته، می‌‌توانید داستان‌‌های کارمندان در آستانه بازنشستگی و SMEها را گردآوری و تدوین نمایید. سپس ضمن در نظر گرفتن بهترین روش برای ضبط، ذخیره، تجزیه و تحلیل فهرستی از این داستان‌‌ها، از آن به‌‌عنوان بخشی از یک سیستم مدیریت دانش استفاده کنید (Reamy، 2002). یک مطالعه نشان داده است که یادگیری شرکت‌‌کنندگان از یک داستان با پخش ویدیو بیش از داستان‌‌های مکتوب است، زیرا ‎نمایش بصری، روند داستان را همراه با نمایش چهره، حرکات و نوسانات صدا غنی می‌‌کند. (Wijetunge، 2012).

4. ثبت دروس آموخته‌‌
برخی از سازمان‌‌ها فرآیندی رسمی برای ضبط دروس‌‌ آموخته‌‌ موجود دارند تا دیگران نیز بتوانند از تجربیاتی که خود مشارکتی در آن نداشتند، استفاده کنند. دروس آموخته را می‌‌توان تحت عنوان مطالعات موردی واقعی و مرتبط و همچنین مشابه داستان اما شاید کارآمدتر از آن به‌‌شمار آورد. ثبت دروس آموخته یک راه موثر برای گسترش دانش حاصل از تجارب به دست آمده است.
ضبط صدا یا ویدئو جلسات بررسی در پایان پروژه، به‌‌عنوان یک پروتکل استاندارد برای اخذ دروس آموخته می‌‌باشد. پس از ثبت موضوعات می‌‌توانید آن‌‌ها را در یک ویکی و یا پایگاه داده ذخیره کرده و با اضافه کردن فراداده‌‌ها (مطالعه در خصوص فراداده را می‌‌توانید به‌‌منظور یادگیری بیشتر و بکارگیری آن در فرآیند ثبت دروس آموخته، با استفاده از منابع مخلتلف از جمله وب‌‌سایت‌‌ها انجام دهید.) جستجو و بازیابی آن‌‌ها را بهبود ببخشید.

5. تجربه هدایت شده
لئونارد، بارتون و بارتون (2013) در مورد مکتب عمیقی به نام OPPTY مطالبی را ارائه کرده‌‌اند. OPPTY به مواردی همچون مشاهده (Observation)، تمرین (Practice)، مشارکت و حل مسائل مشترک (Partnering) و مسئولیت پذیری (Taking responsibility) اشاره دارد. استراتژی یاد شده به‌‌منظور کسب دانش ضمنی از طریق تجارب حاصل از راهنمایی بوده و اجزای آن نیز در زیر، فهرست شده است.
• در گام نخست یعنی مشاهدات، فرد با نگاه کردن به کار متخصص نحوه انجام کار او را تحلیل می‌‌کند.
• در بخش تمرین، هر یک از افراد یکی از رفتارها و یا کارهای مربوط به بخش قبل را ضمن نظارت و بازخوردهای موجود به خود اختصاص می دهند.
• در مرحله همکاری، مربی و فرد مورد نظر، با یکدیگر کار می‌‌کنند تا چالش‌‌ها را تحلیل و رفع کنند.
• در مرحله مسئولیت‌‌پذیری، هریک از افراد، بخشی از نقش متخصص را بر عهده دارند. در طول این مدت، فرد تشویق می‌‌شود که هر یک از تجارب و دانش درک شده در مراحل قبل را تجسم نماید.

6. ترسیم و بازسازی عملی دانش ضمنی
وینتر (2016) مسیری متفاوتی را برای به‌‌دست آوردن دانش ضمنی، آن هم بدون انتقال از طریق روش‌‌های نگارشی و یا گفتگو، تشریح می‌‌کند. در این روش فرد خبره (مربی) با قرار گرفتن در کنار یک کارآموز بدون اینکه در خصوص نحوه انجام کار مورد نظر دانشی را به او انتقال دهد، از فرد می‌‌خواهد تا ابتدا با تکیه بر دانش خود، اقدام به انجام آن کار نماید. در این میان، مربی با اصلاح خطاهای او حین اجرا، تجربه خود در این خصوص را به او منتقل می‌‌کند. شاید در عمل این روش، نیازمند صرف زمان بسیاری باشد اما درک فرد کارآموز از دانش مربوطه را افزایش خواهد داد و در میزان یادگیری و بهره‌‌وری او از این دانش تاثیر بیشتری خواهد داشت. همچنین این روش، رضایت‌‌مندی افراد از اخذ دانش ضمنی را افزایش داده و آن‌‌ها را به اشتراک هر چه بیشتر دانش‌‌های خود تشویق می‌‌کند.

نتیجه‌‌گیری
ایجاد روش‌‌ها و بسترهای گوناگون در محیط کار، به اشتراک‌‌گذاری دانش ضمنی را آسان‌‌تر کرده و انگیزه بیشتری را در کارکنان ایجاد می‌‌کند. از جمله این روش‌‌ها می‌‌توان به توسعه فضای غیر رقابتی، اجرای رویکرد مربی‌‌گری، ترویج مزایای استفاده از توضیح نحوه انجام کار، مدل‌‌سازی راه‌‌هایی برای نمایش کار افراد و داستان‌‌سرایی اشاره کرد.

درباره ما | ارتباط با ما | اخبار | محصولات | کارفرمایان | کتابخانه | مجله مطالعات مدیریت دانش | پرسشهای متداول | سایتهای مرتبط | تصاوير | همکاری با ما | نقشه سايت