پشتیبانی
رزومه مشاوران توسعه آينده
مدیریت دانش چیست؟
درباره ما | ارتباط با ما | همكاري با ما
اخبارمحصولاتكارفرمايانكتابخانهپرسشهاي متداولسايتهاي مرتبطتصاوير

مجله الكترونيكي مطالعات مديريت دانش

نگرشی پویا به سرمایه فکری




نگرش پویا به سرمایه فکری





تهیه و تنظیم: مهندس امیر ذاکری
کارشناس ارشد مدیریت دانش، مشاوران توسعه آینده
دانشجوی دکترای صنایع دانشگاه صنعتی امیرکبیر (پلی تکنیک تهران)


در دو بخش قبلی این نوشتار به زمینه‌های شکلگیری و توسعه مفهوم سرمایه فکری و تبدیل شدن آن به مهمترین عنصر موفقیت سازمان‌های امروزی پرداختیم. در این بخش قصد داریم پیرامون نگرش پویا به سرمایه فکری نکاتی ارائه کنیم. عبارت سرمایه فکری پویا (1) چندیست که در مقالات و گزارش‌های علمی زیاد مورد استفاده قرار می‌گیرد و البته محققین معدودی به تشریح مفهوم پویایی سرمایه فکری و تمایزات آن با سرمایه فکری ایستا پرداخته‌اند. یکی از محققینی که در این زمینه مطالعاتی داشته است، خانم کیانتو از فنلاند است. وی در یک مقاله علمی (کیانتو، 2007) به تفصیل برداشت‌های موجود از مفهوم سرمایه فکری پویا را شناسایی کرده و برشمرده است. نوشته حاضر بر مبنای این مقاله گردآوری شده است.


سرمایه فکری را می‌توان با دو رویکرد مختلف مورد بررسی قرار داد: یکی اینکه آن را به چشم یک دارایی ایستا و یکی از ذخایر و انباشته‌های (2) سازمان دید و دیگر اینکه در قالب یک توانایی پویا یا یک جریان آن را لحاظ کرد. دیدگاه رایج در حوزه سرمایه فکری همان دیدگاه ایستا است که لازمه آن این است که بتوان سرمایه فکری سازمان را نسبتا به آسانی شناسایی کرد و یافت و حتی به مثابه یک دارایی آن را خرید و فروش کرد زیرا در اختیار سازمان است. نمونه بارز سرمایه فکری در این دیدگاه، پتنت‌ها و نشان‌های تجاری است.


این دیدگاه به روشنی در تضاد با دیدگاهی است که برگرفته از نگرش دانش‌محور به سازمان‌هاست. اگر سازمان‌ها را بیش از آنکه سیستم‌هایی با دارایی‌های انتزاعی دانشی درنظر بگیریم، به مثابه سیستم‌های فعال در یادگیری ببینیم، خودبخود ناچاریم نگاه دارایی-محور (3) به دانش را کنار بگذاریم زیرا چنین دانشی چندان نمی‌تواند در تغییرات، پویایی‌‌ها و فرآیندهای اجتماعی مفید واقع شود. رویکرد جایگزین مناسبی که برای رویکرد ایستا می‌توان برشمرد رویکرد پویا است. در این دیدگاه دانش در فضای تعاملات میان اعضای سازمان فهم می‌شود و تمرکز صرفا بر دارایی‌های ناملموس نیست بلکه بر توانمندی‌های سازمانی که منجر به بکارگیری، توسعه و تغییر دارایی‌های ناملموس میشود متمرکز است.


دو رویکرد فرضیات متفاوتی در باب ماهیت دانش و اساس سازمان دارند. رویکرد استاتیک به منظر شناختی دانش گره می‌خورد که فرض می‌کند دانش را می‌توان با رویه های دقیق و مشخص و سیاست‌ها و اقدمات معین مدیریت کرد. همچنین این رویکرد به نگرش منبع- محور نزدیکتر است (نگرش منبع- محور در بخش اول این نوشتار به اختصار معرفی شد). در نگرش منبع- محور نیز مهمترین دغدغه اکتساب و محافظت منابع ارزشمند، کم‌یاب، غیرقابل جایگیزین و غیرقابل تقلید است. بر خلاف این، رویکرد پویا (نگرش مبتنی بر توانمندی‌های سازمانی) مرتبط با دیدگاه ساختارگرایانه نسبت به دانش است که معتقدند دانش قابل کنترل بصورت کامل نیست، بلکه صرفا می‌توان با ایجاد شرایط مساعد و توانمندساز آن را مدیریت کرد. توانمندی‌های سازمانی اشاره به توانایی سازمان در انجام مکرر وظایف سازمانی دارد که بطور مستقیم یا غیرمستقیم منجر به افزایش ظرفیت خلق ارزش در سازمان می‌شود. لذا این منظر سرمایه فکری بیش از آنکه به دانش به منزله دارایی سازمان توجه کند، به تحلیل فرآیند یادگیری و دانایی به منزله فعالیت اصلی سازمان می‌پردازد.


در جدول زیر مقایسه دقیقی میان دو رویکرد ایستا و پویا به سرمایه فکری انجام شده است.



Untitled 11.png




می‌توان گفت رویکرد ایستا برای تهیه تصویری مقطعی از وضعیت سرمایه‌های ناملموس سازمان مناسب است. با این حال کمک کمی در مورد اینکه چگونه می‌توان این سرمایه‌ها را در راستای دستیابی به اهداف سازمانی بکار گرفت می‌کند. اتفاقا از منظر رویکرد ایستا، همان انتقادی که موجب رونق گرفتن جنبش سرمایه فکری شد، به نوعی به خود سرمایه فکری نیز وارد میشود.  دیدگاه سرمایه فکری با تکیه بر اینکه ارزیابی سازمان‌ها نباید خیلی گذشته‌گرا باشد (زیرا شاخص‌های مالی عموما بیانگر نتایج عملکرد گذشته سازمان هستند)، بلکه باید بیشتر روبه جلو و آینده‌گرا باشد (یعنی با درنظر گرفتن شاخص‌های ناملموس عملکرد حال و آینده سازمان نیز مورد توجه قرار گیرد) توسعه پیدا کرد و در واقع مکمل دیدگاه ارزیابی عملکرد نورتون و کاپلان شد.
پس از مروری که در این بخش به تمایز میان رویکرد ایستا و پویا به سرمایه‌های ناملموس سازمانی شد، در شماره بعد به معرفی سه برداشت یا تفسیر رایج از سرمایه‌ ناملموس پویا خواهیم پرداخت. به نظر کیانتو این سه برداشت عبارتند از: فرآیندهای منجر به خلق ارزش در سازمان، فعالیت‌های منجر به شکلگیری سرمایه‌های ناملموس و نهایتا توانایی تغییر به عنوان منشا همه سرمایه‌های ناملموس سازمانی.


1  Dynamic IC
2  stock
3  Asset-based


منبع اصلی:
Kianto Aino, what do we really mean by the dynamic dimension of intellectual capital, Int. J. learning and intellectual capital, Vol. 4, No. 4, 2007


درباره ما | ارتباط با ما | اخبار | محصولات | کارفرمایان | کتابخانه | مجله مطالعات مدیریت دانش | پرسشهای متداول | سایتهای مرتبط | تصاوير | همکاری با ما | نقشه سايت